Người dân vùng Hàm Thuận làm hồ sơ chính sách xã hội, như trợ cấp người cao tuổi, người khuyết tật, rà soát hộ nghèo, hỗ trợ người có công, tại trung tâm phục vụ hành chính công của xã, phường nơi cư trú; còn thẻ bảo hiểm y tế, bảo hiểm xã hội tự nguyện thì qua cơ quan bảo hiểm xã hội, đại lý thu ở xã hoặc trực tuyến. Sau khi bỏ cấp huyện, việc phòng lao động – thương binh và xã hội huyện làm trước đây phần lớn chuyển về UBND xã.
Các mức trợ cấp, mức đóng, chuẩn nghèo đều theo quy định từng thời kỳ và có thay đổi, như Luật Bảo hiểm xã hội sửa đổi có hiệu lực từ 1/7/2025. Trang này không nêu con số mà chỉ ra ai được hưởng, hồ sơ bắt đầu ở đâu và những điều hay bị bỏ sót.
Đối tượng của bài là người già ở các thôn, gia đình có người khuyết tật, hộ khó khăn ở vùng núi La Dạ, Đông Giang, Hồng Sơn, ngư dân ở làng biển Tân Thành, và con cháu đang lo thủ tục giúp cha mẹ.
Ai lo việc gì sau khi sắp xếp bộ máy
Trước tháng 7/2025, các chế độ bảo trợ xã hội ở vùng Hàm Thuận đi qua hai tầng: cán bộ lao động – thương binh – xã hội của xã tiếp nhận và rà soát, phòng chuyên môn của huyện thẩm định và trình chủ tịch huyện quyết định. Nay tầng huyện không còn, UBND xã mới trực tiếp quyết định nhiều chế độ, với bộ phận văn hoá – xã hội của xã làm tham mưu. Đồng thời, các bộ ngành ở trung ương cũng sắp xếp lại; lĩnh vực lao động, người có công, bảo trợ xã hội được phân giao cho các bộ khác nhau theo cơ cấu mới.
Với người dân, điều cần nhớ là cửa tiếp nhận ở xã. Bạn nộp hồ sơ tại trung tâm phục vụ hành chính công, hoặc qua trưởng thôn trong các đợt rà soát. Chi trả trợ cấp thường qua bưu điện hoặc tài khoản ngân hàng, theo lịch được thông báo ở thôn.
Bảo hiểm xã hội và bảo hiểm y tế là ngành dọc riêng. Bảo hiểm xã hội cấp tỉnh có các cơ sở phụ trách theo khu vực, không nhất thiết theo từng xã mới. Ở xã có đại lý thu bảo hiểm xã hội tự nguyện, bảo hiểm y tế hộ gia đình, thường là bưu điện văn hoá xã hoặc người của tổ chức dịch vụ được uỷ quyền. Ứng dụng VssID và VNeID cho phép tra thẻ, quá trình đóng ngay trên điện thoại.
Các chế độ hay gặp và nơi bắt đầu
Bảng định hướng, không liệt kê điều kiện chi tiết vì thay đổi theo văn bản. Hỏi cán bộ văn hoá – xã hội của xã để biết bạn có thuộc diện không.
| Chế độ | Ai thường thuộc diện | Bắt đầu ở đâu |
|---|---|---|
| Thẻ bảo hiểm y tế do ngân sách đóng hoặc hỗ trợ | Trẻ dưới 6 tuổi, người cao tuổi hưởng trợ cấp, hộ nghèo, cận nghèo, người dân tộc thiểu số ở vùng khó khăn theo quy định | Xã lập danh sách; trẻ em làm qua liên thông khai sinh |
| Bảo hiểm y tế hộ gia đình | Người chưa có thẻ theo diện khác | Đại lý thu ở xã, bưu điện, hoặc trực tuyến |
| Bảo hiểm xã hội tự nguyện | Nông dân, người buôn bán, lao động tự do muốn có lương hưu | Đại lý thu, bảo hiểm xã hội khu vực |
| Trợ cấp xã hội người cao tuổi, trợ cấp hưu trí xã hội | Người cao tuổi theo độ tuổi và điều kiện luật định | Trung tâm phục vụ hành chính công của xã |
| Trợ cấp người khuyết tật | Người được xác định mức độ khuyết tật | Xã: xác định mức độ khuyết tật trước, rồi xét trợ cấp |
| Rà soát hộ nghèo, cận nghèo | Hộ có thu nhập, mức thiếu hụt dịch vụ theo chuẩn từng giai đoạn | Thôn, xã tổ chức rà soát định kỳ cuối năm |
| Trợ cấp mai táng | Thân nhân của người thuộc diện bảo trợ, người có công, người tham gia bảo hiểm xã hội | Xã hoặc cơ quan bảo hiểm xã hội, tuỳ diện |
Một người có thể thuộc nhiều diện cùng lúc, ví dụ người cao tuổi là người khuyết tật trong hộ nghèo. Khi đó có quy định về việc hưởng mức cao nhất hay hưởng đồng thời; cán bộ xã sẽ hướng dẫn.
Người cao tuổi ở thôn: trợ cấp và thẻ bảo hiểm
Ở vùng Hàm Thuận, nhiều cụ ông cụ bà cả đời làm ruộng, làm vườn, không có lương hưu. Chế độ trợ cấp dành cho người cao tuổi, từ ngày Luật Bảo hiểm xã hội sửa đổi có hiệu lực, có thêm khái niệm trợ cấp hưu trí xã hội cho người đến độ tuổi theo luật mà không có lương hưu, trợ cấp bảo hiểm xã hội hằng tháng. Điều kiện về tuổi, về việc không hưởng chế độ khác, và mức trợ cấp do luật và nghị định quy định; địa phương có thể hỗ trợ thêm.
Thủ tục thường đơn giản: tờ khai theo mẫu, thông tin căn cước, nộp ở xã. Người già đi lại khó có thể nhờ con cháu nộp thay hoặc nhờ trưởng thôn hướng dẫn. Sau khi có quyết định, người hưởng trợ cấp được cấp thẻ bảo hiểm y tế theo diện tương ứng.
Người cao tuổi ở vùng núi hay ở thôn xa trung tâm xã, như các thôn của Đa Mi, Đông Tiến cũ, nhận trợ cấp qua điểm chi trả của bưu điện tại thôn hoặc tại nhà nếu không đi lại được. Lịch chi trả được báo qua trưởng thôn. Gia đình nên nhắc cụ giữ thẻ căn cước bên mình vào những ngày đó, vì người chi trả phải đối chiếu đúng người nhận.
Lời dặn quan trọng: khi người cao tuổi chuyển đến ở với con ở xã khác, hoặc mất, gia đình phải báo xã để điều chỉnh, chấm dứt chế độ. Nhận tiếp tiền trợ cấp sau khi người thân mất là phải hoàn trả. Ngược lại, khi chuyển nơi ở, làm thủ tục để được tiếp tục hưởng ở nơi mới, tránh gián đoạn.
Bảo hiểm y tế và bảo hiểm xã hội tự nguyện cho nhà vườn, ngư dân
Vì sao nên có thẻ bảo hiểm y tế. Những năm gần đây, chi phí điều trị bệnh mạn tính như cao huyết áp, tiểu đường, hay tai nạn lao động khi leo trụ, cắt cành, ngã xe trên đường vườn không nhỏ. Có thẻ, bạn được quỹ chi trả một phần theo mức hưởng. Người dân vùng này có thể đăng ký nơi khám chữa bệnh ban đầu ở trạm y tế xã hoặc cơ sở y tế phù hợp theo hướng dẫn.
Bảo hiểm y tế hộ gia đình đóng theo hộ. Thành viên càng nhiều, mức đóng của người sau càng được giảm theo quy định. Đóng một lần cho cả năm hay theo kỳ là lựa chọn của gia đình. Kiểm thời hạn thẻ trên VssID, đóng tiếp trước khi hết hạn để không bị gián đoạn quyền lợi.
Bảo hiểm xã hội tự nguyện để có lương hưu. Người làm nông, làm biển, buôn bán nhỏ ở chợ Ma Lâm, chợ Thuận Nam có thể tham gia. Nhà nước hỗ trợ một phần mức đóng cho một số đối tượng như hộ nghèo, cận nghèo. Mức đóng chọn theo khả năng; số năm đóng đủ điều kiện thì hưởng lương hưu.
Ngư dân có thêm lựa chọn. Ngư dân làng biển Tân Thành, Thuận Quý cũ có thể thuộc một số chính sách hỗ trợ mua bảo hiểm cho người và tàu cá khi đánh bắt xa bờ theo quy định; hỏi xã và tổ chức hội nghề cá để biết điều kiện hiện hành.
Rà soát hộ nghèo, cận nghèo: diễn ra thế nào
Rà soát thường tổ chức định kỳ, phổ biến vào cuối năm. Hiểu quy trình để không bị sót hoặc hiểu nhầm:
- Thôn họp, phổ biến chuẩn nghèo đang áp dụng và lập danh sách hộ có khả năng thuộc diện, gồm cả hộ tự đăng ký.
- Rà soát viên đến hộ, thu thập thông tin theo phiếu: thu nhập, nhà ở, nước sạch, giáo dục, y tế, việc làm, tiếp cận thông tin.
- Kết quả được tổng hợp, bình xét công khai ở thôn; người dân có quyền góp ý, khiếu nại nếu thấy không đúng.
- Xã niêm yết danh sách dự kiến, rồi chủ tịch UBND xã công nhận theo thẩm quyền.
- Hộ được công nhận hưởng các chính sách đi kèm như bảo hiểm y tế, vay vốn ưu đãi, hỗ trợ học tập, nhà ở theo chương trình.
- Hộ thoát nghèo có thể vẫn được hưởng một số chính sách trong thời gian chuyển tiếp; hỏi xã để biết.
Rà soát dựa trên thông tin thật. Che giấu thu nhập để được vào danh sách, hay ngại khai vì sợ "mang tiếng", đều làm sai lệch chính sách. Hộ thật sự khó khăn sau một mùa thanh long mất giá hay vì có người bệnh nặng, nên chủ động báo thôn để được xem xét.
Vùng đồng bào và các thôn khó khăn
Phía bắc vùng Hàm Thuận, trong các xã La Dạ, Đông Giang và một phần xã Hồng Sơn, có các thôn đồng bào dân tộc thiểu số sinh sống lâu đời, cùng người Kinh lên lập nghiệp. Ở đây áp dụng các chương trình mục tiêu quốc gia dành cho vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, với những hỗ trợ về đất ở, nhà ở, nước sinh hoạt, sinh kế, giáo dục, y tế. Thôn, xã nào thuộc diện vùng khó khăn được xác định theo quyết định của cấp có thẩm quyền và có điều chỉnh theo giai đoạn.
Sau khi ghép xã, danh mục thôn, xã thuộc vùng khó khăn có thể được rà soát lại; điều này ảnh hưởng đến thẻ bảo hiểm y tế, học bổng, phụ cấp cho giáo viên, y tế tại chỗ. Người dân nên theo dõi thông báo của xã, hỏi già làng, người có uy tín, trưởng thôn khi chưa rõ.
Một điểm hay bị bỏ qua: học sinh vùng đồng bào và con em hộ nghèo, cận nghèo có thể thuộc diện miễn, giảm học phí, hỗ trợ chi phí học tập, hỗ trợ ăn trưa, bán trú theo quy định. Hồ sơ thường làm qua nhà trường, có xác nhận của xã. Phụ huynh nên hỏi giáo viên chủ nhiệm ngay đầu năm học, vì có thời hạn nộp hồ sơ.
Thủ tục cho đồng bào thường được hỗ trợ tận nơi: cán bộ xã, đoàn thanh niên, công an xã đến thôn làm căn cước, hướng dẫn khai hồ sơ. Nếu cần người hỗ trợ ngôn ngữ, cứ đề nghị; quyền được hiểu thủ tục là quyền chính đáng.
Câu hỏi thường gặp
Cha mẹ ở Hàm Thuận chưa có lương hưu thì có được trợ cấp hằng tháng không?
Có thể, nếu đủ độ tuổi và điều kiện của chế độ trợ cấp hưu trí xã hội hoặc trợ cấp xã hội người cao tuổi theo quy định hiện hành. Nộp tờ khai ở trung tâm phục vụ hành chính công của xã nơi cha mẹ cư trú; cán bộ xã sẽ kiểm tra điều kiện.
Thẻ bảo hiểm y tế hết hạn mà chưa đóng tiếp thì khám bệnh có được hưởng không?
Trong thời gian thẻ hết hạn, bạn không được quỹ chi trả. Đóng lại sau đó thì thẻ có giá trị từ thời điểm theo quy định, có trường hợp phải chờ một thời gian. Nên theo dõi hạn thẻ trên VssID và đóng tiếp trước khi hết hạn.
Người khuyết tật cần làm gì trước khi xin trợ cấp?
Trước hết đề nghị xác định mức độ khuyết tật tại UBND xã nơi cư trú; hội đồng xác định mức độ khuyết tật xem xét và cấp giấy xác nhận. Có giấy này mới làm hồ sơ trợ cấp hằng tháng, thẻ bảo hiểm y tế và các hỗ trợ khác theo mức độ.
Hộ gia đình trồng thanh long bị mất mùa có được xét hộ cận nghèo ngay không?
Việc công nhận hộ nghèo, cận nghèo theo đợt rà soát định kỳ hoặc rà soát thường xuyên khi hộ có biến động. Hộ gặp khó khăn đột xuất có thể đề nghị rà soát; ngoài ra có thể xin các hỗ trợ khẩn cấp, cứu trợ theo chính sách bảo trợ xã hội.
Người đi làm xa có tham gia bảo hiểm xã hội tự nguyện ở quê được không?
Được. Bảo hiểm xã hội tự nguyện tham gia theo nơi cư trú hoặc qua đại lý thu ở bất kỳ đâu; quá trình đóng được ghi trên cùng một mã số bảo hiểm xã hội. Có thể đóng trực tuyến qua các ứng dụng được cơ quan bảo hiểm xã hội chấp nhận.
Người có công với cách mạng ở Hàm Thuận làm hồ sơ chế độ ở đâu sau khi bỏ huyện?
Hồ sơ người có công vẫn tiếp nhận qua trung tâm phục vụ hành chính công cấp xã; thẩm quyền xác nhận, giải quyết phân theo quy định hiện hành giữa xã và cơ quan chuyên môn cấp tỉnh. Gia đình mang theo giấy tờ gốc liên quan và hỏi cán bộ văn hoá – xã hội của xã.