Hồ Hàm Thuận và hồ Đa Mi là hai hồ chứa nối tiếp nhau trên sông La Ngà, giữa vùng núi phía bắc huyện Hàm Thuận Bắc cũ, quanh các xã La Dạ, Đa Mi (nay là xã La Dạ của tỉnh Lâm Đồng). Đi chơi ở đây chủ yếu là chạy xe lên vùng núi, dừng ở những đoạn đường cao nhìn xuống mặt hồ có đảo nhỏ, ngắm sương buổi sớm, ghé các bản làng và vườn cà phê, rồi xuống núi trước khi trời tối.
Hồ ở đây không phải khu du lịch có bãi tắm, có bến thuyền dịch vụ dày đặc. Đây là hồ thuỷ điện, có vùng bảo vệ, mực nước lên xuống theo vận hành nhà máy và theo mùa. Phần tự nhiên của hồ, như vị trí trên sông La Ngà và mùa nước, đã viết trong mục Đất đai và khí hậu; bài này dành cho người muốn đi: đường nào, giờ nào, dừng đâu, và những điều cần giữ ở vùng núi còn thưa người.
Từ đồng bằng lên vùng hồ
Từ vùng Ma Lâm, Hàm Liêm hay Phan Thiết, đường lên vùng hồ chủ yếu đi theo quốc lộ 28, con đường nối đồng bằng ven biển với cao nguyên phía Di Linh. Càng đi về phía bắc, ruộng thanh long thưa dần, nhường chỗ cho đồi điều, vườn cây ăn trái, rồi rừng và đồi núi. Đường bắt đầu lên dốc, uốn quanh sườn núi, không khí mát dần, có đoạn nhìn ngược lại thấy đồng bằng trải tới tận biển.
Đoạn đường núi có nhiều khúc cua, xe tải chở nông sản, vật liệu chạy lên xuống, có đoạn đang sửa hoặc nắn tuyến. Đi xe máy thì kiểm phanh, lốp trước khi đi; đi ô tô thì về số thấp khi xuống dốc dài, không rà phanh liên tục. Trời mưa hoặc sương dày, tầm nhìn giảm mạnh, nên bật đèn và giảm tốc.
Vùng hồ trải rộng, không có một điểm duy nhất gọi là cổng vào. Người đi thường dừng ở những đoạn đường cao có khoảng trống nhìn xuống mặt nước, ở các khu dân cư ven hồ, hoặc theo đường nhánh xuống gần bờ. Trước khi đi nên hỏi chỗ ở dưới đồng bằng hoặc người quen ở La Dạ, Đa Mi xem đoạn nào đang dễ đi, vì đường nhánh đất đỏ sau mưa có thể lầy. Cũng nên hỏi luôn những đoạn nào vừa có sạt lở nhỏ, đá lăn sau mưa lớn, vì đường núi mùa mưa thay đổi theo từng tuần. Người chạy xe tải, xe chở nông sản lên xuống mỗi ngày thường là nguồn tin chính xác nhất; dừng ở quán nước chân dốc hỏi vài câu là biết đoạn nào nên đi chậm, đoạn nào nên tránh vào giờ chiều.
Ngắm hồ vào giờ nào
Sáng sớm là giờ của sương. Vùng núi Đa Mi, La Dạ cao hơn đồng bằng nhiều, đêm lạnh, nên sáng sớm mặt hồ thường phủ một lớp sương mỏng, các đảo nhỏ nhô lên như nổi giữa mây. Muốn thấy cảnh này phải có mặt ở hồ lúc trời vừa sáng, tức là ngủ lại trên núi hoặc khởi hành từ dưới đồng bằng rất sớm.
Giữa buổi sáng nước trong và màu xanh rõ. Khi sương tan, nắng lên, mặt hồ chuyển sang xanh lục hoặc xanh ngọc tuỳ mùa, thấy rõ các mỏm đất, hàng cây chết đứng ở vùng ngập. Đây là giờ dễ chụp ảnh toàn cảnh nhất.
Trưa và đầu chiều nắng gắt, gió lên. Dù trên núi mát hơn, nắng trưa ở vùng hồ vẫn gắt vì mặt nước phản chiếu. Giờ này nên vào quán, ghé bản, hoặc chạy xe dưới bóng rừng.
Chiều muộn nên xuống núi dần. Hoàng hôn trên hồ đẹp nhưng đường núi tối nhanh, sương và mây có thể kéo xuống bất ngờ. Người không quen đường nên bắt đầu xuống núi trước khi mặt trời lặn.
Mùa nước và cảnh hồ trong năm
Mực nước hồ thuỷ điện thay đổi theo mùa mưa và theo vận hành, nên cảnh hồ mỗi mùa một khác. Bảng dưới mô tả xu hướng chung, không phải lịch cố định.
| Thời kỳ | Cảnh hồ thường thấy | Hợp với |
|---|---|---|
| Đầu mùa mưa | Nước còn thấp, lộ bờ đất đỏ, cây chết đứng, đồi cỏ xanh lại | Chụp ảnh bờ hồ, đồi cỏ |
| Giữa và cuối mùa mưa | Nước lên cao, mặt hồ rộng, nhiều sương, đường nhánh lầy | Ngắm hồ từ đường cao, không đi đường đất |
| Đầu mùa khô | Trời trong, sương sớm nhiều, nước còn đầy | Thời điểm dễ chịu nhất để ngắm và chụp |
| Cuối mùa khô | Nước rút, lộ bãi bồi và cồn, nắng gắt hơn | Đi sớm, tránh trưa; xem vùng đất lộ ra |
Mùa mưa ở vùng núi phía bắc Hàm Thuận thường đến sớm và kéo dài hơn dưới đồng bằng ven biển. Có những ngày dưới Phan Thiết nắng ráo mà trên Đa Mi mưa dầm cả buổi chiều, nên mang áo mưa dù dưới xuôi trời đẹp.
Những gì nhìn thấy quanh hồ
Vùng hồ là nơi có nhiều đồng bào dân tộc thiểu số sinh sống lâu đời cùng người Kinh lên lập nghiệp. Ven đường là nhà sàn xen nhà xây, vườn cà phê, tiêu, điều, cây ăn trái trên đồi. Mùa cà phê chín, người ta phơi hạt trên sân, ven đường; mùa điều ra hoa, đồi cây đổi màu. Đây là đời sống thường ngày, không phải sân khấu; muốn chụp ảnh người, nhà cửa thì hỏi trước.
Trên mặt hồ có các đảo nhỏ phủ cây, có vùng cây ngập chỉ còn thân trơ, có thuyền nhỏ của người đánh cá, nuôi cá lồng ở một số chỗ được phép. Người đi chơi chủ yếu ngắm từ bờ; đi thuyền trên hồ phải theo quy định của địa phương và đơn vị quản lý hồ, không tự ý thuê ghe nhỏ không có áo phao ra giữa hồ.
Các công trình thuỷ điện như đập, nhà máy, kênh dẫn là khu vực có quy định bảo vệ. Đứng ngắm từ đường công cộng là được, không vào khu có rào, không bay thiết bị chụp ảnh trên không qua đập và nhà máy khi chưa được phép.
Vì sao không xuống tắm hồ thuỷ điện
Mặt hồ phẳng lặng, nước mát, rất dễ khiến người ta muốn xuống tắm, nhất là vào ngày nắng. Đây là điều không nên làm, vì những lý do rất cụ thể:
- Hồ thuỷ điện sâu, đáy dốc đột ngột từ mép bờ xuống, không có bãi thoai thoải như biển.
- Nước sâu lạnh hơn nhiều so với lớp mặt, dễ gây chuột rút cho người đang bơi.
- Dưới mặt nước có cây chết, gốc cây, dây leo của vùng rừng cũ trước khi ngập, dễ vướng chân.
- Mực nước có thể thay đổi khi nhà máy vận hành hoặc khi xả lũ, kể cả ở những đoạn tưởng là yên.
- Bờ đất đỏ, đất sét dễ sụt khi ướt, đứng sát mép để câu cá hay chụp ảnh cũng có thể trượt xuống.
- Vùng núi xa trạm y tế, gặp nạn đuối nước thì việc cứu chữa mất nhiều thời gian.
Trẻ con đi cùng phải được giữ sát người lớn ở mọi chỗ gần mép nước. Hằng năm ở nhiều hồ chứa trên cả nước đều có những vụ đuối nước thương tâm từ chính sự chủ quan này.
Ghé bản làng, vườn cây và chợ trên núi
Đi vùng hồ mà chỉ dừng ở các điểm ngắm mặt nước thì mới thấy một nửa. Nửa còn lại là đời sống của các khu dân cư trên núi: chợ nhỏ họp buổi sáng ở trung tâm xã, nơi bà con mang rau rừng, măng, chuối, bơ, cà phê nhân xuống bán; những con đường đất đỏ dẫn vào nương rẫy; trường học, trạm y tế nằm cạnh đường lớn. Nhịp sống ở đây chậm hơn và lạnh hơn hẳn dưới đồng bằng ven biển, sáng sớm người ta mặc áo khoác, đốt bếp củi nấu nước.
Ghé chợ thì nên đi sớm, mua vài thứ nông sản theo mùa làm quà, hỏi giá trước và trả tiền mặt vì nhiều người bán không dùng chuyển khoản. Rau rừng, măng, nấm hái tự nhiên chỉ nên mua của người bán quen, nấu chín kỹ; nấm rừng lạ thì không ăn. Vào vườn cà phê, vườn bơ để xem thì xin phép chủ vườn, không tự hái.
Với người làm ăn hay làm việc lâu ở vùng Hàm Thuận, vùng núi La Dạ, Đa Mi, Đông Giang là một thế giới khác hẳn dải thanh long dưới xuôi: khí hậu, cây trồng, cộng đồng và cả giọng nói. Một chuyến lên hồ vì thế cũng là dịp hiểu vì sao cùng một vùng Hàm Thuận mà đời sống phía bắc và phía nam khác nhau nhiều như vậy.
Ngủ lại trên núi hay đi về trong ngày
Đi về trong ngày từ vùng Ma Lâm hay Phan Thiết là được, nhưng sẽ không thấy được cảnh sương sớm và phải chạy đường núi hai chiều trong một ngày. Nếu muốn thấy hồ lúc bình minh, nên tìm chỗ ngủ lại ở khu dân cư trên núi, hỏi trước qua người quen hoặc các nền tảng đặt phòng, vì số chỗ lưu trú trên vùng hồ không nhiều và chất lượng chênh nhau.
Một số nhóm trẻ thích cắm trại ven hồ. Cắm trại chỉ nên ở chỗ được phép hoặc trong khuôn viên các điểm lưu trú có dịch vụ cắm trại, không tự dựng lều ở rừng phòng hộ, ở vùng bảo vệ quanh đập hay ở bãi bồi sát mép nước, nơi nước có thể dâng lên trong đêm. Đêm trên núi lạnh hơn dưới đồng bằng rõ rệt, nhất là mùa khô; mang áo ấm và túi ngủ.
Không đốt lửa trại ở rừng và đồi cỏ mùa khô. Lửa vùng núi Hàm Thuận Bắc lan rất nhanh khi gió lên, và cháy rừng ở đây không chỉ thiệt hại cây mà còn đe doạ nhà cửa, nương rẫy của bà con trong vùng.
Chuẩn bị cho một chuyến lên vùng hồ
Vùng núi thưa dân, dịch vụ ít hơn dưới đồng bằng. Chuẩn bị đủ những thứ sau sẽ đỡ phải quay đầu giữa chừng:
- Đổ đầy xăng ở khu vực Ma Lâm hoặc các trung tâm xã dưới chân núi trước khi lên dốc.
- Áo mưa, áo ấm mỏng, vì thời tiết trên núi đổi nhanh hơn dưới đồng bằng.
- Nước uống, đồ ăn nhẹ; quán xá trên núi thưa, có đoạn chạy khá lâu mới gặp.
- Điện thoại sạc đầy, tải sẵn bản đồ ngoại tuyến; sóng điện thoại có đoạn yếu.
- Túi đựng rác mang về; ven hồ, ven đường núi không có nhiều chỗ thu gom.
- Thuốc cá nhân cơ bản, băng dán; trạm y tế ở vùng núi cách xa nhau.
Đi theo nhóm nhỏ, báo người ở nhà lộ trình và giờ dự kiến về. Gặp đường đất trơn, dốc lầy sau mưa thì quay lại, đừng cố vượt; xe kẹt giữa đường rừng lúc chiều tối rất khó gọi người hỗ trợ.
Câu hỏi thường gặp
Hồ Hàm Thuận và hồ Đa Mi khác nhau thế nào?
Hai hồ nằm nối tiếp nhau trên sông La Ngà. Hồ Hàm Thuận ở phía trên, rộng hơn, là hồ chứa của nhà máy thuỷ điện Hàm Thuận; hồ Đa Mi ở phía dưới, nhỏ hơn, phục vụ nhà máy Đa Mi. Người đi chơi thường gọi chung là vùng hồ Hàm Thuận – Đa Mi.
Đi từ Phan Thiết lên hồ Đa Mi theo đường nào?
Đường phổ biến là theo quốc lộ 28 từ phía Phan Thiết đi lên, qua vùng Hàm Thuận Bắc cũ rồi lên núi về phía Đa Mi, La Dạ. Thời gian thực tế tuỳ phương tiện và tình trạng đường; nên kiểm bản đồ và hỏi người địa phương về các đoạn đang sửa trước khi đi.
Có thể đi thuyền trên hồ Hàm Thuận không?
Một số nơi ven hồ có người dân dùng thuyền để đánh cá, nuôi cá hoặc chở khách theo dịch vụ địa phương. Chỉ đi thuyền có áo phao, có người lái quen nước, ở khu vực được phép; không ra gần khu đập, cửa nhận nước nhà máy và không đi khi trời có gió lớn hay dông.
Vùng hồ Đa Mi sau sáp nhập thuộc xã nào, tỉnh nào?
Hai xã cũ Đa Mi và La Dạ của huyện Hàm Thuận Bắc từ 1/7/2025 được gộp thành xã La Dạ, thuộc tỉnh Lâm Đồng. Một phần lòng hồ Hàm Thuận vốn đã nằm giáp ranh vùng Lâm Đồng cũ, nay tất cả cùng một tỉnh.
Mùa nào lên hồ Đa Mi đẹp nhất?
Đầu mùa khô thường dễ chịu nhất: trời trong, sáng sớm có sương, nước hồ còn đầy, đường khô ráo. Mùa mưa cảnh hồ xanh và nhiều mây nhưng đường nhánh lầy, chiều hay có dông. Cuối mùa khô nước rút, nắng gắt hơn, hợp với người muốn xem bãi bồi lộ ra.
Có nên cho trẻ nhỏ lên vùng hồ không?
Được, nếu chuẩn bị kỹ và giữ trẻ tránh xa mép nước. Đường núi có nhiều khúc cua, trẻ dễ say xe; nên cho trẻ ăn nhẹ trước khi đi, dừng nghỉ vài lần. Trên núi lạnh hơn dưới đồng bằng, mang thêm áo ấm và áo mưa cho trẻ.