Hải đăng Kê Gà là ngọn đèn biển xây bằng đá do người Pháp dựng cuối thế kỷ 19, đứng trên một hòn đảo nhỏ ngay sát mũi Kê Gà, thuộc xã Tân Thành của huyện Hàm Thuận Nam cũ, từ 7/2025 là xã Tân Thành của tỉnh Lâm Đồng. Muốn lên tháp phải qua một quãng nước ngắn từ bờ ra đảo, thường bằng thuyền, ca nô của các điểm đón khách ven bờ; leo hết cầu thang xoắn bên trong là nhìn được trọn dải biển từ Thuận Quý xuống phía La Gi.
Điều người đi lần đầu hay bất ngờ là chuyến ra hải đăng phụ thuộc nhiều vào thời tiết, sóng và quy định của đơn vị quản lý đèn biển hơn là vào lịch của mình. Có ngày biển êm, ra vào dễ dàng; có ngày gió lớn, thuyền ngưng chạy và người ta chỉ đứng trên bờ ngắm tháp. Bài dưới đây nói về hình dạng khu mũi, cách ra đảo, chuyện leo tháp, chuyện an toàn và những điểm xung quanh nên ghép vào cùng một buổi.
Mũi Kê Gà và hòn đảo có ngọn đèn
Từ Phan Thiết chạy về phía tây nam theo đường ven biển, qua vùng Tiến Thành rồi Thuận Quý, bờ cát dài và thẳng tới khi gặp một mỏm đất nhô ra biển. Đó là mũi Kê Gà. Ở đây bờ đổi hẳn sắc: những tảng đá granite tròn, màu xám vàng, chồng lên nhau thành gành, có tảng to bằng cả căn nhà. Cách mép bờ một quãng ngắn là hòn đảo nhỏ, trên đỉnh có ngọn tháp đá vuông vức cùng dãy nhà của trạm đèn.
Người địa phương gọi chung cả khu vực là Kê Gà: làng chài dưới chân mũi, bãi đá, hòn đảo và ngọn đèn. Tên Kê Gà có nhiều cách giải thích, phần chuyện tên gọi đã có bài riêng trong mục Lịch sử của trang. Với người đi chơi, chỉ cần nhớ ngọn đèn nằm trên đảo, không nằm trên đất liền, nên đứng ở bờ nhìn sang rất gần mà vẫn phải tính chuyện qua nước.
Ngọn đèn đến nay vẫn hoạt động, có nhân viên trạm đèn biển ở và làm việc. Đây trước hết là công trình bảo đảm an toàn hàng hải cho tàu thuyền đi ven bờ, sau mới là điểm tham quan. Hiểu điều đó sẽ thấy vì sao có giờ mở, giờ đóng, có khu được vào và khu chỉ đứng ngoài.
Ngọn tháp được kể lại thế nào
Xây từ thời Pháp, cuối thế kỷ 19. Các tài liệu giới thiệu thường ghi hải đăng Kê Gà được xây trong khoảng 1897 đến 1899. Tháp dựng bằng đá granite đẽo khối, loại đá có sẵn ngay tại mũi, nên màu tháp gần với màu gành đá bên dưới.
Thường được gọi là ngọn hải đăng cổ và cao bậc nhất Việt Nam. Cách gọi này lặp lại trong nhiều sách hướng dẫn và bài báo. Chiều cao tháp và độ cao tâm đèn so với mặt biển được nêu với những con số hơi khác nhau giữa các nguồn, nên khi kể lại cho người khác nghe, nói tháp cao vài chục mét và đèn đặt hơn sáu chục mét trên mặt nước là đủ an toàn.
Bên trong là cầu thang xoắn bằng kim loại. Lối lên tháp là cầu thang xoắn ốc hẹp, gần hai trăm bậc tuỳ cách đếm, chạy vòng quanh trục giữa. Có những ô cửa nhỏ để lấy sáng và gió, càng lên cao gió lùa càng mạnh.
Khu nhà quanh chân tháp cũng là di sản. Dãy nhà thấp mái ngói, tường dày quanh chân tháp là nơi ở và làm việc của người giữ đèn qua nhiều thế hệ. Kiến trúc này cùng thời với tháp, chịu được nắng gió biển hơn một thế kỷ, nên đáng nhìn kỹ chứ không chỉ chăm chăm lên đỉnh.
Cách ra đảo và lên tháp
Khu vực ven bờ đối diện hải đăng có các điểm đón khách, bãi gửi xe và lối xuống bến. Cách tổ chức có thay đổi theo từng thời kỳ, nên trình tự dưới đây là nguyên lý chung, đến nơi cứ hỏi người trực tại bến:
- Hỏi chỗ ở hoặc người quen ở Thuận Quý, Tân Thành xem hôm đó thuyền có chạy không. Ngày gió lớn, biển động thì nên đổi lịch, đừng cố chạy từ xa tới.
- Tới bến, gửi xe ở chỗ có người trông, hỏi rõ giờ thuyền chạy chuyến cuối từ đảo về bờ trước khi đi.
- Mặc áo phao khi người lái thuyền yêu cầu, ngồi yên, không đứng dậy chụp ảnh khi thuyền đang cập hay rời bến đá.
- Lên đảo, đi theo lối có sẵn lên chân tháp; lối này lát đá, có đoạn dốc và bậc không đều.
- Hỏi nhân viên trạm đèn xem giờ đó có được lên tháp không, mỗi lượt cho bao nhiêu người lên.
- Leo cầu thang chậm, nhường người đi xuống ở chỗ rộng, giữ đồ đạc gọn để không va vào lan can.
- Về bờ trước chuyến cuối, đặc biệt khi chiều có gió lên hoặc trời chuyển mây.
Có những lúc nước ròng sâu, dải đá nối bờ với đảo lộ ra và có người lội bộ sang. Đá ở đây phủ rêu, trơn và có hốc sâu; con nước lên rất nhanh, sóng đánh ngang dải đá. Người không quen địa hình thì đừng lội, kể cả khi thấy người khác đang đi.
Đứng trên tháp nhìn thấy gì
Từ đỉnh tháp, phía đông bắc là bờ cát dài chạy về Thuận Quý và xa hơn là vùng Phan Thiết, ngày trời trong có thể thấy những mỏm đất mờ ở phía chân trời. Phía tây nam là bờ biển Tân Thành rồi tiếp tới vùng La Gi cũ. Quay vào đất liền là làng chài, dải rừng ven biển, những khoảnh ruộng thanh long xa xa, và khi trời trong, núi Tà Cú hiện lên như một khối xanh thẫm đứng riêng giữa đồng bằng.
Ngay dưới chân là gành đá và mặt nước đổi màu theo độ sâu: xanh ngọc chỗ cát, xanh thẫm chỗ rạn, trắng bọt ở mép đá. Buổi sáng có thể thấy thuyền thúng, ghe nhỏ của làng chài đang kéo lưới gần bờ; chiều muộn thì thuyền lớn hơn chuẩn bị ra khơi.
Gió trên đỉnh tháp mạnh hơn nhiều so với dưới chân. Mũ, kính, điện thoại cầm hờ dễ bị giật khỏi tay. Đứng sát tường, cầm chắc đồ, không chồm người ra ngoài lan can để chụp. Trẻ nhỏ phải có người lớn nắm tay suốt lúc ở trên cao.
Chọn giờ đi theo mục đích
Mỗi khung giờ ở Kê Gà cho một trải nghiệm khác. Bảng dưới gợi ý theo nắng và nước; giờ mở cửa tháp do đơn vị quản lý quyết định nên vẫn phải hỏi trước.
| Khung giờ | Hợp với | Cần để ý |
|---|---|---|
| Sáng sớm | Chụp tháp ngược nắng nhẹ, xem thuyền chài gần bờ | Tháp có thể chưa mở; ra bờ đá ngắm là chính |
| Giữa buổi sáng | Ra đảo, leo tháp khi trời còn dịu | Nắng lên nhanh, mang nước và mũ |
| Trưa | Nghỉ, ăn uống ở khu dân cư hoặc chỗ ở | Đá nóng, phản chiếu nắng mạnh, dễ mệt |
| Chiều | Đi dạo bãi đá, chụp ảnh bờ biển | Gió thường lên, thuyền có thể ngưng sớm |
| Hoàng hôn | Ngắm tháp từ bờ, xem đèn bật | Về trước khi tối hẳn, đường ven biển ít đèn |
Nếu chỉ có một buổi, buổi sáng là lựa chọn ổn nhất: biển thường êm hơn, ánh sáng đẹp, thuyền chạy đều. Chiều muộn hợp để đứng ở bờ nhìn ngọn đèn bắt đầu quét sáng trên mặt biển hơn là để ra đảo.
Ghép Kê Gà với những gì xung quanh
Kê Gà nằm ở đầu nam của dải biển Hàm Thuận Nam cũ, nên dễ ghép với nhiều điểm khác trong một ngày. Vài cách ghép người địa phương hay gợi ý:
- Kê Gà và núi Tà Cú: sáng lên núi khi còn mát, trưa nghỉ, chiều xuống Kê Gà. Hai nơi cách nhau một quãng chạy xe qua vùng Tân Lập, Tân Thành.
- Kê Gà và biển Thuận Quý: đi dọc đường ven biển từ phía Phan Thiết xuống, dừng ở các đoạn bãi vắng trước khi tới mũi.
- Kê Gà và làng chài: ghé chợ cá sáng ở khu dân cư ven mũi, xem người làng lựa cá, phơi lưới, vá thuyền.
- Kê Gà và ruộng thanh long: chiều tối trên đường về, đi đường trong qua vùng Hàm Mỹ, Hàm Cường cũ để xem ruộng thắp đèn vào mùa làm nghịch vụ.
Đừng nhồi quá nhiều điểm. Nắng ven biển Hàm Thuận gắt quanh năm, người không quen dễ đuối sức vào đầu giờ chiều, và đường ven biển có nhiều đoạn vắng, ít chỗ dừng nghỉ.
Làng chài Kê Gà và nhịp sống quanh mũi
Khu dân cư dưới chân mũi Kê Gà là một làng biển nhỏ, nhà thấp, sân phơi lưới, thuyền thúng úp dọc bờ. Sáng sớm là giờ đông nhất: thuyền đi đêm về, cá, mực, ốc được chuyển lên bờ, người buôn từ các chợ trong vùng tới mua. Giữa trưa làng lặng hẳn, người ta ngủ trưa hoặc ngồi vá lưới trong bóng râm. Chiều muộn lại rộn lên khi thuyền chuẩn bị đá lạnh, dầu và lưới cho chuyến đêm.
Người đi chơi ghé làng không phải để mua sắm mà để thấy một nhịp sống vẫn chạy theo con nước và mùa gió. Mùa biển êm, thuyền ra khơi đều, bến đông; mùa gió chướng cuối năm, nhiều thuyền nằm bờ, đàn ông ở nhà sửa thuyền, đan lưới. Nếu muốn mua hải sản tươi mang về chỗ ở chế biến thì hỏi giá trước, chọn chỗ có người bán quen, và nhớ mang thùng giữ lạnh vì nắng ven biển làm hải sản xuống chất rất nhanh.
Quanh vùng còn có những miếu nhỏ, lăng thờ cá Ông của ngư dân. Đó là nơi người làng giữ nếp cũ, không phải điểm chụp ảnh. Đi ngang thì giữ ý, muốn vào xem thì hỏi người trông coi, không trèo lên bệ thờ hay chạm vào đồ thờ.
Giữ ý khi ở khu đèn biển và làng chài
Trạm đèn là nơi làm việc và là nhà của người giữ đèn. Không vào khu nhà ở, không chạm vào thiết bị, không leo lên khu vực có rào hay biển báo cấm. Muốn bay thiết bị chụp ảnh trên không thì phải hỏi trước, vì khu vực công trình hàng hải và vùng ven biển có quy định riêng.
Gành đá Kê Gà đẹp nhưng không phải chỗ để leo trèo tuỳ hứng. Rêu trơn, hà sắc như dao, sóng có lúc đánh lên bất ngờ. Đi giày đế bám, không đứng ở mép đá ngoài cùng khi có sóng lớn, và tuyệt đối không xuống tắm ở khe đá giữa các tảng.
Làng chài dưới chân mũi vẫn sống bằng nghề biển. Đi qua xóm thì chạy chậm, không chụp cận mặt người khi chưa hỏi, không chen vào chỗ người ta đang khiêng cá. Rác mang theo thì mang về, vì gió ở mũi rất mạnh, một túi ni lông bỏ lại là thành rác biển trong vài phút.
Câu hỏi thường gặp
Có thể đi bộ ra hải đăng Kê Gà không cần thuyền không?
Có những lúc nước ròng sâu làm lộ dải đá nối bờ với đảo và người quen địa hình lội qua được. Nhưng đá trơn, nhiều hốc, nước lên nhanh và sóng đánh ngang, nên với người lạ thì không nên. Đi thuyền tại bến là cách an toàn, và nhớ hỏi giờ chuyến cuối về bờ.
Hải đăng Kê Gà thuộc xã nào sau sáp nhập 2025?
Mũi Kê Gà và hải đăng trước đây thuộc xã Tân Thành, huyện Hàm Thuận Nam, tỉnh Bình Thuận. Từ 1/7/2025 bỏ cấp huyện, xã Tân Thành mới hình thành trên nền các xã Tân Thành, Tân Thuận, Thuận Quý cũ và thuộc tỉnh Lâm Đồng.
Trẻ nhỏ và người lớn tuổi có leo tháp được không?
Cầu thang xoắn hẹp, dốc và dài, lên tới đỉnh gió rất mạnh. Trẻ nhỏ cần người lớn nắm tay suốt, người lớn tuổi hoặc người sợ độ cao có thể chỉ đi dạo quanh chân tháp và khu nhà cũ. Nhân viên trạm có thể giới hạn người lên vào giờ đông hoặc khi trời xấu.
Mùa nào đi Kê Gà đẹp nhất?
Những ngày biển êm, trời trong là đẹp nhất, thường rơi vào khoảng giữa mùa khô và các tháng ít gió. Cuối năm gió mạnh, biển có thể động nhiều ngày liền, thuyền dễ ngưng chạy. Trước khi đi nên xem dự báo gió và hỏi người ở Tân Thành, Thuận Quý.
Đi từ Phan Thiết xuống Kê Gà mất bao lâu?
Quãng đường không dài, chạy theo đường ven biển qua Tiến Thành, Thuận Quý là tới. Thời gian thực tế tuỳ phương tiện, tuỳ đoạn đường đang sửa và số lần dừng ngắm biển. Đi xe máy thong thả thì nên tính dư thời gian, nhất là khi muốn về trước lúc trời tối.
Có được chụp ảnh và bay thiết bị trên không ở hải đăng không?
Chụp ảnh bằng điện thoại, máy ảnh ở khu được vào thì bình thường. Bay thiết bị trên không ở khu công trình hàng hải và vùng biển thì phải hỏi đơn vị quản lý tại chỗ và theo quy định hiện hành về bay thiết bị không người lái, không tự ý bay.