Đồi cát và rừng phi lao ven biển Hàm Thuận Nam: đi dạo, chụp ảnh và giữ rừng phòng hộ

Phía sau bãi biển Thuận Quý, Tân Thành của Hàm Thuận Nam cũ là một dải cồn cát và rừng phi lao, rừng keo chạy song song với bờ, nhiều đoạn là rừng phòng hộ trồng để chắn cát bay cho làng xóm và ruộng vườn phía trong. Người đi chơi tìm tới đây để đi dạo dưới bóng phi lao, ngắm những sóng cát gợn theo gió, chụp ảnh lúc chiều muộn; đây là cảnh nhỏ, yên, khác hẳn những đồi cát lớn đông khách ở vùng Mũi Né.

Vì nhỏ và nằm xen giữa khu dân cư, khu nghỉ dưỡng, khu đất dự án và khu khai thác khoáng sản, dải cát rừng này không có một lối vào chung hay một điểm bán vé. Bài dưới đây giúp người đi biết nên tìm đoạn nào, đi lúc nào, chỗ nào không nên vào, và vì sao giữ dải rừng ven biển là chuyện sống còn với người Hàm Thuận Nam chứ không chỉ là cảnh đẹp.

Dải cát và rừng nằm ở đâu

Đi dọc đường ven biển từ phía Phan Thiết xuống Kê Gà, nhìn về phía biển là bãi cát, nhìn vào trong là những dải cát vàng nhạt nhấp nhô xen với rừng cây thấp màu xanh xám. Đó là cồn cát ven biển, hình thành qua thời gian dài do gió đưa cát từ bãi lên. Cồn ở đây không cao và không trải rộng như các đồi cát nổi tiếng phía bắc Phan Thiết, nhưng đủ để tạo những sườn cát lượn, những bãi trống gợn sóng sau mỗi đợt gió.

Rừng phi lao được trồng thành dải dày dọc bờ, có chỗ xen keo lá tràm và các cây bụi chịu hạn. Người địa phương gọi chung là rừng dương hay rừng phi lao. Những dải rừng này nhiều đoạn được giao cho các đơn vị quản lý rừng phòng hộ, có biển báo, có lối mòn của người dân đi xuyên qua ra biển.

Xen giữa là các khu nghỉ dưỡng, khu đất dự án có rào, và ở một số nơi là khu vực khai thác cát, khoáng sản. Vì vậy dải cát rừng không liền một mạch mà bị chia thành nhiều khúc. Người đi chơi chỉ nên đi ở những khúc công cộng, có lối mòn rõ, gần khu dân cư hoặc bãi tắm.

Vì sao dải rừng ven biển quan trọng với người Hàm Thuận Nam

Chắn cát bay cho làng và ruộng. Mùa gió, cát từ bãi biển bị thổi vào trong rất mạnh. Không có rừng chắn, cát lấp đường, lấp mương, phủ lên ruộng thanh long và vườn rau. Những đời người trước đã phải trồng đi trồng lại rừng phi lao để giữ đất sống.

Giảm gió mặn và giữ ẩm. Dải rừng làm gió yếu đi khi vào tới khu dân cư, giảm hơi muối bám lên cây trồng, mái nhà, giữ lại chút ẩm cho đất phía sau.

Che chắn khi có bão, triều cường. Vùng biển nam Trung Bộ ít bão hơn miền Trung nhưng vẫn có những đợt gió mạnh, sóng lớn. Rừng và cồn cát là lớp đệm tự nhiên trước khi sóng gió tới nhà cửa.

Giữ nước ngầm ven biển. Cồn cát có rừng giúp nước mưa thấm xuống, nuôi tầng nước ngầm mà nhiều giếng của dân ven biển vẫn dùng. Cát trống, bị đào xới thì nước mưa trôi đi nhanh hơn.

Chỗ sinh sống của nhiều loài nhỏ. Thằn lằn cát, chim, côn trùng, cây bụi chịu hạn sống trong dải cát rừng này. Đây là hệ sinh thái nhỏ nhưng đặc trưng của vùng cát khô ven biển.

Đi dạo, chụp ảnh lúc nào

Cát và rừng ven biển thay đổi rất nhiều theo giờ trong ngày. Bảng dưới gợi ý khung giờ theo nắng và gió.

Ngày gió lớn, cát bay quất vào da và mắt, máy ảnh, điện thoại dễ dính cát. Mang kính, khăn che mặt, cất thiết bị trong túi kín, và tránh đổi ống kính máy ảnh ngoài trời.

Đi trong rừng phi lao thế nào

Rừng phi lao ven biển có lối mòn do người dân đi lâu thành, thường nối từ đường trong ra bãi biển. Đi theo lối mòn, không tự mở lối mới qua bụi rậm. Dưới tán phi lao, lá kim khô rụng phủ thành lớp dày, đi êm chân nhưng trơn ở chỗ dốc; giày đế bám là đủ, không cần giày leo núi.

Rừng không lớn nhưng cây giống nhau, ít mốc, đi sâu vào dễ mất phương hướng nhất là khi trời âm u. Nhớ hướng biển theo tiếng sóng và hướng gió, mang theo điện thoại có bản đồ. Không đi một mình vào sâu, nhất là cuối ngày.

Trong rừng có thể gặp rắn, rết, ong; đi có tiếng động nhẹ, không thò tay vào hốc gốc cây, không lật lá dày bằng tay trần. Mùa khô, tuyệt đối không hút thuốc, không đốt lửa, không nướng đồ ăn trong rừng: lớp lá phi lao khô bắt lửa rất nhanh và cháy lan theo gió biển trong vài phút.

Những chỗ không nên vào

Dải cát rừng ven biển Hàm Thuận Nam có nhiều khu vực hạn chế. Người đi chơi nên tránh:

• Khu vực khai thác khoáng sản, khai thác cát có rào, có biển báo; vách cát bị đào có thể sụt bất ngờ, hố khai thác cũ có thể đọng nước sâu.
• Đất của khu nghỉ dưỡng, khu dự án có rào; đi xuyên qua là xâm phạm tài sản người khác.
• Khu rừng phòng hộ có biển cấm vào, khu vườn ươm cây giống, khu đang trồng rừng mới.
• Bàu nước, ao đọng trong cồn cát; nước có thể sâu, đáy bùn, không có ai cứu hộ.
• Chạy xe máy, xe địa hình trên cồn cát và trong rừng phòng hộ; bánh xe làm vỡ lớp thực vật giữ cát, mở đường cho cát bay.

Gặp người của đơn vị quản lý rừng hoặc người dân nhắc không đi vào khu nào thì nghe theo. Họ hiểu khu vực hơn bất kỳ bản đồ nào và thường nhắc vì an toàn của chính người đi.

Chụp ảnh cồn cát và rừng

Cồn cát nhỏ vẫn cho ảnh đẹp nếu biết chọn ánh sáng. Ánh sáng xiên sáng sớm và chiều muộn làm nổi các gợn sóng cát, bóng cây đổ dài trên nền cát vàng. Giữa trưa ánh nắng chiếu thẳng, cát trắng phẳng, ảnh mất chiều sâu. Một hàng dấu chân, một bụi cỏ chịu hạn, một thân phi lao nghiêng vì gió là những chi tiết làm ảnh có câu chuyện.

Nếu muốn chụp gia đình, bạn bè, chọn chỗ có rừng làm nền và cát làm tiền cảnh, đứng quay lưng về phía mặt trời để mặt người không bị chói. Người dân đi qua, trẻ con chơi trên cát là một phần cảnh, nhưng muốn chụp rõ mặt ai thì hỏi trước.

Đừng giẫm nát những vạt cây bò trên cát để lấy góc chụp, đừng bẻ cành phi lao làm đạo cụ, đừng viết chữ lớn trên sườn cát rồi để đó. Dải cát nhỏ, mỗi dấu vết để lại thấy rất rõ và tồn tại lâu hơn người ta nghĩ.

Dải rừng đã được trồng lại như thế nào

Nhiều người đi qua tưởng rừng phi lao ven biển là rừng tự nhiên có từ lâu đời. Thực ra phần lớn là rừng trồng, qua nhiều đợt khác nhau, có đợt do người dân các làng ven biển tự trồng quanh nhà, quanh ruộng, có đợt theo chương trình trồng rừng phòng hộ của địa phương. Trồng phi lao trên cát không dễ: cây con phải được che gió, tưới trong mùa khô đầu tiên, nhiều đợt chết phải trồng lại vì cát vùi hoặc vì hạn kéo dài.

Người lớn tuổi ở Thuận Quý, Tân Thành vẫn kể thời cát bay lấp cả lối đi, ruộng bị cát phủ, nhà phải rào chắn bằng phên tre. Dải rừng hôm nay là kết quả của nhiều năm công sức như vậy. Vì thế người dân trong vùng thường rất nhạy cảm khi thấy ai chặt cành, đốt lửa hay đào cát trong rừng; với họ, đó không phải chuyện cảnh quan mà là chuyện giữ đất ở, đất làm ăn.

Sự phát triển của các khu nghỉ dưỡng, khu đô thị ven biển và hoạt động khai thác khoáng sản trong nhiều năm qua đã làm dải rừng bị thu hẹp, chia cắt ở một số đoạn. Đây là chuyện còn được bàn nhiều ở địa phương, liên quan tới quy hoạch và quản lý đất ven biển. Người đi chơi không cần đi sâu vào tranh luận, nhưng hiểu bối cảnh này sẽ thấy vì sao mỗi khúc rừng còn lại đáng được giữ.

Mang gì khi đi cồn cát và rừng ven biển

Đi dạo cồn cát và rừng phi lao chỉ mất một hai giờ nhưng nắng, gió và cát làm người không chuẩn bị nhanh mệt. Một túi gọn nên có:

• Nước uống đủ cho mỗi người; trong rừng và trên cồn cát không có chỗ mua.
• Mũ rộng vành, kính râm, khăn che mặt cho ngày gió có cát bay.
• Giày vải hoặc dép quai hậu đế dày; cát trưa rất nóng, cỏ cát có gai nhỏ.
• Áo dài tay mỏng, kem chống nắng; nắng phản chiếu từ cát làm da bỏng nhanh hơn ngoài đồng.
• Túi kín cho điện thoại, máy ảnh; cát mịn lọt vào khe máy rất khó làm sạch.
• Túi rác mang về; vỏ chai, túi ni lông bỏ lại trong rừng phi lao sẽ bị gió cuốn ra biển.

Đi cùng trẻ nhỏ thì thêm khăn ướt để lau cát, một bộ quần áo thay, và đừng để trẻ chơi quá lâu dưới nắng trên cồn trống. Người lớn tuổi nên đi lối mòn bằng phẳng trong bóng rừng, không leo sườn cát dốc vì cát lún dưới chân làm mỏi gối rất nhanh.

Ghép với biển và làng trong một buổi

Đi dạo rừng phi lao và cồn cát hợp nhất với một buổi chiều ở biển Thuận Quý, Tân Thành: đi bộ trong rừng khi nắng đã dịu, ra bãi ngắm hoàng hôn, tắm biển ở đoạn có người tắm, rồi về làng ăn tối. Nếu đi buổi sáng thì ghép với chợ cá ở làng chài và mũi Kê Gà.

Người ở dài ngày trong vùng, như người làm việc ở các khu nghỉ, ở công trình ven biển, hay người từ nơi khác về ở, thường chọn rừng phi lao làm chỗ chạy bộ, đi bộ buổi sớm. Không khí mát, đất mềm, ít xe cộ. Nếu muốn tập đều, chọn một lối mòn gần khu dân cư, đi cùng người quen và nhớ mang nước.

Trẻ con rất thích chơi trên cát. Giữ trẻ tránh xa vách cát cao, hố đào, bàu nước, và không để trẻ đào hang sâu trên sườn cát vì cát có thể sụp xuống. Chơi xong nhớ phủi sạch cát, kiểm tra xem có bị côn trùng đốt không.

Câu hỏi thường gặp

Đồi cát ở Hàm Thuận Nam có giống đồi cát Mũi Né không?

Không giống. Đồi cát vùng Mũi Né và phía bắc Phan Thiết cao, rộng và đã thành điểm du lịch có dịch vụ. Cồn cát ven biển Hàm Thuận Nam thấp hơn, xen với rừng phi lao, khu dân cư, hợp để đi dạo và chụp ảnh nhẹ nhàng chứ không phải để trượt cát hay chạy xe địa hình.

Rừng phi lao ven biển Thuận Quý có được vào không?

Phần lớn có lối mòn để người dân đi ra biển và đi dạo. Tuy nhiên đây thường là rừng phòng hộ có người quản lý, nên chỉ đi theo lối có sẵn, không vào khu có biển cấm, không đốt lửa, không chặt cây, không chạy xe trong rừng.

Đi dạo rừng phi lao lúc nào dễ chịu nhất?

Sáng sớm và chiều muộn là dễ chịu nhất, khi cát còn mát hoặc đã dịu, gió mát và ánh sáng xiên đẹp. Giữa trưa cát rất nóng, nắng chói, không nên đi chân trần trên cát trống. Ra khỏi rừng trước khi trời tối hẳn.

Có nguy hiểm gì khi chơi trên cồn cát ven biển?

Nguy hiểm chính là vách cát bị đào có thể sụt, hố khai thác cũ đọng nước sâu, cát nóng gây bỏng chân giữa trưa, và rắn, ong trong bụi rậm. Đi theo lối mòn, tránh khu có rào, giữ trẻ con trong tầm mắt và mang đủ nước.

Vì sao không được chạy xe trên cồn cát ở đây?

Lớp cây bò và cỏ trên cồn cát giữ cho cát không bay. Bánh xe làm vỡ lớp này, tạo vệt cát trống để gió thổi cát vào làng và ruộng. Nhiều đoạn còn là rừng phòng hộ có quy định riêng. Chạy xe địa hình chỉ nên ở nơi được tổ chức hợp pháp.

Mùa khô có cần lưu ý gì khi vào rừng phi lao?

Mùa khô lá phi lao rụng dày, rất dễ bắt lửa. Không hút thuốc, không đốt lửa hay nướng đồ ăn trong rừng, không vứt chai lọ thuỷ tinh vì có thể hội tụ nắng. Thấy khói hay lửa thì báo ngay cho người dân, chính quyền địa phương hoặc gọi 114.