Núi Tà Cú cao khoảng sáu trăm năm mươi mét, đứng riêng bên quốc lộ 1 ở vùng Thuận Nam – Tân Lập (nay xã Hàm Thuận Nam và xã Tân Lập, tỉnh Lâm Đồng), có hai cách lên: đi cáp treo từ chân núi lên gần khu chùa, hoặc leo bộ theo đường bậc đá xuyên rừng. Cáp treo hợp với gia đình có trẻ nhỏ, người lớn tuổi hoặc người chỉ có ít thời gian; leo bộ hợp với người khoẻ, muốn đi chậm và thấy rừng núi rõ hơn. Dù chọn cách nào, phần trên núi vẫn còn nhiều đoạn bậc phải tự đi.
Câu chuyện lịch sử ngôi chùa, thiền sư Hữu Đức và tượng Phật nằm đã có bài riêng trong mục Con người và lễ hội. Bài này chỉ nói chuyện đi: đường tới chân núi, so sánh hai cách lên, nhịp đi hợp lý trong một buổi, những gì nên mang theo, và cách đi sao cho vừa an toàn vừa giữ được sự yên tĩnh của một ngọn núi có chùa và có rừng được bảo vệ.
Tới chân núi Tà Cú
Tà Cú nằm sát quốc lộ 1, đoạn đi qua vùng Hàm Thuận Nam cũ, nên rất dễ tìm. Từ phía Phan Thiết hay từ phía TP.HCM ra đều đi theo quốc lộ, tới khu vực thị trấn Thuận Nam cũ thì khối núi đã hiện lên rõ ở một bên đường. Người đi cao tốc thì phải rời cao tốc ở nút giao phù hợp rồi chạy về quốc lộ 1; nên mở bản đồ trên điện thoại kiểm lối ra trước khi đi, vì đường mới còn đang hoàn thiện ở nhiều đoạn.
Dưới chân núi có khu ga cáp treo, bãi gửi xe và hàng quán. Lối leo bộ bắt đầu gần khu vực này, có cổng và bậc đá dẫn vào rừng. Ngày thường khá vắng; dịp lễ, rằm lớn, Tết thì đông hơn hẳn, bãi xe kín sớm và cáp treo phải xếp hàng.
Người ở các xã quanh vùng như Hàm Kiệm, Hàm Cường, Tân Thuận, Tân Thành cũ hay đi Tà Cú vào sáng sớm, vừa tập thể dục vừa lên chùa. Đó cũng là gợi ý tốt cho khách: tới chân núi khi trời vừa sáng, nắng chưa lên, đường bậc còn mát và rừng còn tiếng chim.
Cáp treo hay leo bộ
Không có lựa chọn nào đúng cho mọi người. Bảng so sánh dưới đây dựa trên sức đi, thời gian và điều muốn thấy; giá vé và giờ chạy cáp treo thay đổi theo từng thời kỳ nên không ghi ở đây, đến nơi xem thông báo tại ga.
| Tiêu chí | Đi cáp treo | Leo bộ đường bậc đá |
|---|---|---|
| Sức khoẻ cần có | Đi bộ nhẹ được là đủ | Leo dốc liên tục, đầu gối khoẻ |
| Thời gian lên | Nhanh, vài phút trên cabin | Thường một đến hai giờ tuỳ sức và số lần nghỉ |
| Điều thấy được | Toàn cảnh đồng bằng, ruộng thanh long từ trên cao | Rừng khô, tảng đá lớn, chim, các am nhỏ dọc đường |
| Phụ thuộc thời tiết | Có thể ngưng khi gió lớn, dông sét | Đi được khi trời khô; mưa thì bậc trơn |
| Hợp với | Gia đình có trẻ nhỏ, người lớn tuổi | Người trẻ khoẻ, người muốn đi chậm và tập luyện |
Nhiều người chọn cách lai: leo bộ lên khi trời còn mát, rồi đi cáp treo xuống để đỡ đầu gối. Cách này hợp với người khoẻ nhưng không muốn bước xuống hàng nghìn bậc trong lúc nắng đã gắt. Nếu định làm vậy, hỏi trước giờ chạy chuyến cuối của cáp treo.
Đường bậc đá xuyên rừng
Đường leo bộ là lối mòn lâu đời của người đi chùa, sau được xếp đá thành bậc. Bậc không đều: có đoạn thấp và dài, có đoạn cao, phải bước rộng chân. Hai bên là rừng khô đặc trưng của vùng ven biển nam Trung Bộ, cây không quá cao, thân xám, mùa khô rụng lá nhiều, mùa mưa xanh lại nhanh. Xen giữa là những khối đá granite lớn, có chỗ đường đi luồn qua khe giữa hai tảng.
Dọc đường có các điểm nghỉ, am nhỏ, chỗ ngồi uống nước. Càng lên cao gió càng mát, và qua những khoảng trống giữa rừng sẽ thấy đồng bằng Hàm Thuận Nam trải ra phía dưới: quốc lộ 1, làng xóm, những ô ruộng thanh long xanh xám, xa hơn là dải biển. Nhịp hợp lý là đi đều, nghỉ ngắn nhiều lần, uống nước từng ngụm, không cố leo một mạch.
Núi Tà Cú là khu rừng được bảo vệ, có các loài khỉ, voọc và chim sinh sống. Có khi gặp đàn khỉ gần đường. Không cho khỉ ăn, không cầm túi nilon đựng đồ ăn vung vẩy, không trêu chọc; khỉ quen người có thể giật đồ. Gặp đàn trên lối đi thì đứng yên chờ chúng đi qua, đừng chạy.
Trên núi có gì
Khu chùa dưới và khu chùa trên. Quần thể chùa trên núi chia làm hai khu chính ở hai cao độ khác nhau, nối bằng bậc đá. Đây là nơi tu hành và là di tích có lịch sử từ thế kỷ 19, nên đi nhẹ, nói khẽ, ăn mặc kín đáo.
Tượng Phật nằm. Tượng Phật nằm màu trắng, dài gần năm chục mét, đắp trên sườn núi từ thập niên 1960, là hình ảnh quen thuộc nhất của Tà Cú. Tượng nằm ở khu trên, phải đi thêm một đoạn bậc từ ga cáp treo hay từ đường leo bộ.
Những tảng đá và hang nhỏ. Trên núi có nhiều tảng đá chồng lên nhau tạo thành hốc, hang nhỏ, có nơi gắn với chuyện thiền sư tu hành thuở trước. Không chui vào hốc hẹp, tối, nhất là khi đi một mình.
Những khoảng nhìn xuống đồng bằng. Vài chỗ trống trên sườn núi cho tầm nhìn rộng về phía biển và về phía tây, thấy được vì sao người ta gọi Tà Cú là ngọn núi đứng riêng: chung quanh hầu như chỉ có đất bằng và đồi thấp.
Rừng và khí hậu khác dưới chân. Dù không cao lắm, trên núi mát hơn đồng bằng vài độ, buổi sớm có khi có sương mỏng. Mùa mưa đá và bậc ẩm, có rêu, cần đi chậm hơn.
Một buổi sáng ở Tà Cú theo nhịp dễ chịu
Bảng dưới là nhịp gợi ý cho người leo bộ lên, đi cáp treo xuống. Người đi cáp treo cả hai chiều chỉ cần bỏ phần leo và rút gọn thời gian.
| Khung giờ | Việc làm | Ghi chú |
|---|---|---|
| Lúc trời vừa sáng | Có mặt ở chân núi, gửi xe, ăn nhẹ | Đừng leo khi bụng đói |
| Sáng sớm | Leo bộ theo đường bậc đá | Nghỉ ngắn nhiều lần, uống nước |
| Giữa buổi sáng | Tới khu chùa, thăm tượng Phật nằm | Ăn mặc kín, giữ yên lặng |
| Gần trưa | Nghỉ ở khu trên, ngắm đồng bằng | Tránh đứng lâu dưới nắng ở chỗ trống |
| Trưa | Xuống núi bằng cáp treo hoặc đi bộ chậm | Đi bộ xuống thì giữ nhịp đều, đỡ gối |
Đi buổi chiều cũng được, nhưng nắng chiều ở sườn núi hướng tây khá gắt và phải tính thời gian xuống trước khi tối. Đường bậc trong rừng tối nhanh hơn ngoài đồng; không leo bộ xuống khi trời đã nhá nhem.
Mang gì và giữ an toàn khi leo
Tà Cú không phải ngọn núi hiểm trở, nhưng nắng nóng và bậc đá dài khiến nhiều người đuối sức hơn dự tính. Chuẩn bị gọn gàng như sau:
- Giày thể thao đế bám; dép lê, guốc, giày cao gót không hợp với bậc đá.
- Nước uống đủ cho cả buổi, thêm một ít muối hoặc nước có điện giải nếu ra nhiều mồ hôi.
- Mũ, áo mỏng dài tay; trên đường bậc phần lớn có bóng cây nhưng nhiều đoạn trống.
- Quần áo kín đáo khi vào khu chùa; mang thêm một áo khoác mỏng để khoác vào nếu mặc áo ngắn tay.
- Túi đựng rác mang về; trên núi không có chỗ xử lý rác nhiều như dưới đồng bằng.
- Không leo một mình vào ngày vắng nếu không quen đường; báo người nhà hoặc chỗ ở giờ đi, giờ dự kiến về.
- Người có bệnh tim mạch, huyết áp, khớp gối nên chọn cáp treo và hỏi ý kiến thầy thuốc trước nếu định leo.
Gặp dông sét thì không đứng trên tảng đá trống hay dưới cây cao đứng riêng, vào khu nhà có mái che chờ tạnh. Bị chóng mặt, buồn nôn khi leo dưới nắng thì dừng ngay ở chỗ râm, uống nước, nhờ người đi cùng hỗ trợ; tình trạng không đỡ thì gọi cấp cứu 115 hoặc nhờ người tại khu chùa, ga cáp treo giúp đưa xuống.
Nhìn Tà Cú từ dưới đồng bằng
Không phải ai tới Hàm Thuận Nam cũng có thời gian lên núi, nhưng Tà Cú vẫn là cái mốc nhìn thấy gần như suốt quãng quốc lộ 1 qua vùng này. Buổi sáng, khi nắng chiếu từ phía biển, sườn đông của núi sáng rõ từng mảng đá xám giữa rừng xanh; chiều muộn, núi chuyển sang màu tím thẫm, đỉnh có khi vướng một dải mây. Ruộng thanh long ở các xã cũ Hàm Kiệm, Hàm Cường, Hàm Minh chạy tới tận chân núi, nên vào mùa thắp đèn, ban đêm đứng xa sẽ thấy khối núi tối sừng sững giữa một biển ánh đèn.
Người mê chụp ảnh thường chọn đứng ở những con đường nội đồng phía đông núi vào lúc mặt trời lên hoặc ở phía biển vào lúc chiều, để có cả núi, ruộng và bầu trời trong một khung hình. Đường nội đồng là đường của nhà vườn, xe chở thanh long và vật tư chạy qua lại thường xuyên, nên đậu xe sát mép, không chắn lối và không tự ý vào vườn người khác khi chưa xin phép.
Với người sống trong vùng, Tà Cú còn là thước đo thời tiết dân gian: núi rõ từng đường nét là trời khô, núi mờ, đỉnh vướng mây dày là sắp có mưa. Đó là kinh nghiệm truyền miệng, không thay được dự báo, nhưng nghe người già trong xóm kể cũng là một cách hiểu thêm vì sao ngọn núi này gắn với đời sống người Hàm Thuận Nam lâu như vậy.
Giữ cho Tà Cú yên tĩnh
Phần lớn người lên Tà Cú là người đi lễ, người già trong vùng, người tập thể dục buổi sớm. Mở loa lớn, la hét trên đường bậc hay quay phim sát mặt người đang lễ đều làm phiền người khác. Đi theo nhóm đông thì chia nhỏ, nhường lối cho người đi xuống và cho người lớn tuổi.
Khu bảo vệ rừng có quy định về lửa: không đốt lửa, không hút thuốc trong rừng, nhất là mùa khô khi lá rụng phủ dày dưới chân. Không bẻ cành, không khắc tên lên đá, không mang cây con hay đá trên núi về.
Hàng quán dưới chân núi phục vụ khách đi chùa, có món chay, nước mía, đồ uống. Mua gì thì hỏi giá trước, ăn xong bỏ rác đúng chỗ. Một ngọn núi được giữ sạch là nhờ cả người bán lẫn người đi, và người tới sau sẽ được thấy lại đúng con đường rừng mà mình vừa đi qua.
Câu hỏi thường gặp
Leo bộ lên núi Tà Cú mất bao lâu?
Người khoẻ, đi đều thường mất khoảng một giờ tới hơn một giờ để lên tới khu chùa; người ít vận động, đi kèm trẻ nhỏ hoặc nghỉ nhiều lần có thể mất gần hai giờ hoặc hơn. Nên khởi hành sớm để phần lớn đoạn leo rơi vào lúc trời còn mát.
Cáp treo Tà Cú có chạy mọi ngày không?
Cáp treo thường chạy hằng ngày theo giờ do đơn vị vận hành công bố, nhưng có thể tạm ngưng khi gió lớn, dông sét hoặc bảo trì. Giờ chạy, chuyến cuối và giá vé có thể thay đổi, nên xem thông báo tại ga hoặc hỏi trước qua chỗ ở trong vùng.
Núi Tà Cú thuộc xã nào sau sáp nhập?
Khu núi nằm ở vùng giáp ranh thị trấn Thuận Nam cũ và xã Tân Lập cũ của huyện Hàm Thuận Nam. Từ 1/7/2025, thị trấn Thuận Nam nằm trong xã Hàm Thuận Nam, còn xã Tân Lập giữ tên; cả hai thuộc tỉnh Lâm Đồng.
Có nên mang trẻ nhỏ leo bộ Tà Cú không?
Trẻ đã tự leo cầu thang tốt và quen đi bộ có thể leo được nếu đi sớm, nghỉ nhiều và có người lớn kèm sát. Trẻ còn nhỏ nên đi cáp treo rồi chỉ đi các đoạn bậc ngắn trên núi. Luôn giữ trẻ tránh xa mép đá và đàn khỉ.
Mùa mưa có leo núi Tà Cú được không?
Được, nhưng nên đi vào buổi sáng vì dông ở vùng này thường kéo tới vào chiều. Bậc đá và tảng đá phủ rêu trơn hơn hẳn mùa khô, nên đi giày đế bám, bước chậm và không ngồi nghỉ dưới gốc cây cao đứng riêng khi trời có sấm.
Lên Tà Cú cần ăn mặc thế nào?
Mặc đồ thoải mái để leo, nhưng khi vào khu chùa và khu tượng Phật nằm thì nên kín đáo: áo có tay, quần hoặc váy qua gối. Có thể mang thêm áo khoác mỏng, khăn choàng để mặc thêm lúc vào chùa và che nắng khi đi đường.