Vào mùa nhà vườn thắp đèn cho thanh long ra trái nghịch vụ, cả vùng Hàm Thuận Nam và Hàm Thuận Bắc cũ sáng lên khi trời tối: hàng nghìn bóng đèn treo trên từng trụ thanh long tạo thành những thảm sáng vàng hoặc trắng kéo dài tới chân núi. Người đi qua quốc lộ 1, quốc lộ 28 hay các đường nội đồng đều thấy, nhưng muốn ngắm cho trọn thì nên chọn đoạn đường cao, ra khỏi khu dân cư và đi vào khoảng từ chập tối tới vài giờ sau đó.
Đèn trên ruộng không phải để trang trí. Đó là một kỹ thuật canh tác, tốn điện, tốn công và gắn với sinh kế của nhà vườn; chuyện kỹ thuật và mùa vụ đã có bài riêng trong mục Thanh long và nông sản. Bài này chỉ dành cho người muốn đi xem: đi đâu, giờ nào, mùa nào, chụp ảnh ra sao, và những điều cần giữ để việc ngắm cảnh không biến thành phiền toái cho người làm vườn.
Vì sao cả vùng sáng đèn
Thanh long là cây ra hoa theo độ dài ngày: ngày dài thì ra hoa, ngày ngắn thì nghỉ. Vào những tháng ngày ngắn, nhà vườn thắp đèn ban đêm để kéo dài thời gian chiếu sáng, đánh lừa cây ra hoa, nhờ đó có trái vào lúc thị trường ít hàng. Kỹ thuật này được người trồng thanh long ở Bình Thuận cũ áp dụng rộng rãi từ nhiều năm, và Hàm Thuận Nam, Hàm Thuận Bắc là hai vùng trồng thanh long dày nhất.
Khi nhiều nhà vườn cùng thắp đèn trong một khoảng thời gian, cả cánh đồng sáng lên như một thành phố nhỏ giữa đồng. Đèn ngày trước chủ yếu là bóng tròn sợi đốt, sau chuyển sang bóng compact, nay nhiều vườn dùng đèn LED, nên màu ánh sáng khác nhau giữa các vườn: chỗ vàng ấm, chỗ trắng xanh, chỗ hơi hồng. Nhìn từ xa, ruộng giống những ô kẻ sáng tối đan xen.
Không phải lúc nào cũng có đèn. Thời điểm thắp, số đêm thắp và giờ thắp trong đêm tuỳ từng nhà vườn, tuỳ giá cả, giá điện và kế hoạch thu hoạch. Có năm cả vùng thắp rộ, có năm thưa hơn. Người đi xem nên hỏi trước người quen trong vùng xem dạo này ruộng có đang thắp nhiều không.
Mùa nào và giờ nào có đèn
Mùa thắp thường rơi vào những tháng ngày ngắn. Ở vĩ độ của Hàm Thuận, ngày ngắn nhất rơi vào khoảng cuối năm dương lịch, nên mùa thắp đèn thường tập trung trong khoảng các tháng cuối năm tới đầu năm sau. Đây là xu hướng chung, không phải lịch cố định; mỗi vườn chọn thời điểm khác nhau.
Giờ đẹp nhất là lúc trời vừa tắt nắng. Khoảng chập tối, bầu trời còn màu xanh thẫm, đường viền núi và hàng cây còn thấy được, đèn trên ruộng đã sáng. Đây là lúc ảnh đẹp nhất vì có cả trời, núi và đèn. Khi trời tối hẳn, chỉ còn ánh đèn trên nền đen.
Đèn có thể thắp vài giờ hoặc cả đêm. Có vườn thắp một quãng đầu tối, có vườn thắp ngắt quãng giữa đêm, có vườn thắp lâu hơn. Đi muộn quá có khi gặp những ô đã tắt.
Đêm trăng và đêm không trăng khác nhau. Đêm không trăng, ruộng đèn nổi bật hẳn trên nền tối; đêm trăng sáng thì thấy được hình dạng đồng ruộng và núi rõ hơn nhưng đèn bớt rực. Tuỳ muốn chụp kiểu gì mà chọn.
Những vùng hay được nhắc tới
Ruộng thanh long trải khắp hai huyện cũ, nên đi đâu cũng có thể gặp. Bảng dưới gợi ý theo khu vực, dùng tên xã cũ vì người địa phương vẫn quen gọi vậy khi chỉ đường.
| Khu vực | Đi bằng đường nào | Đặc điểm khi ngắm |
|---|---|---|
| Hàm Mỹ, Hàm Cường, Hàm Minh cũ | Quốc lộ 1 phía nam Phan Thiết | Ruộng dày hai bên quốc lộ, dễ thấy, nhưng xe đông |
| Hàm Kiệm, Mương Mán cũ | Quốc lộ 1 và đường vào ga Mương Mán | Đồng rộng, có đoạn nhìn thấy núi Tà Cú phía xa |
| Hàm Liêm, Hàm Chính cũ | Đường từ Phan Thiết đi Ma Lâm, quốc lộ 28 | Ruộng xen khu dân cư, nhiều đường nội đồng |
| Hàm Đức, Thuận Minh cũ | Quanh Ma Lâm và đường lên phía bắc | Đồng thoáng, ít xe hơn, hợp chụp ảnh |
| Các xã ven chân núi | Đường liên xã, đường nội đồng | Có thể đứng trên đồi thấp nhìn xuống thảm đèn |
Khu vực Hàm Mỹ cũ hiện được ghép vào đơn vị hành chính mới mà trang chưa xác minh chắc tên, nên khi hỏi đường cứ dùng tên Hàm Mỹ là người địa phương hiểu. Đi tới đâu cũng thấy ruộng đèn, không cần chạy theo một tọa độ cụ thể nào.
Đứng ở đâu cho an toàn
Phần lớn người đi xem dừng ngay trên quốc lộ 1 để nhìn và chụp. Đây là cách nguy hiểm nhất. Quốc lộ qua vùng thanh long có xe tải, xe khách chạy nhanh cả đêm, ánh đèn ruộng làm loá mắt tài xế, xe dừng đột ngột trên làn đường hoặc người đứng ven lề rất khó thấy. Nếu muốn dừng, hãy rẽ hẳn vào đường nhánh, đậu xe ở chỗ rộng, cách xa làn xe chạy.
Đường nội đồng an toàn hơn về xe cộ nhưng hẹp, tối, có mương nước, có trụ điện, dây điện thả ngang dẫn tới các vườn. Đi chậm, bật đèn, đừng tắt đèn xe để chụp ảnh khi xe khác có thể đi tới. Ban đêm ruộng có rắn, côn trùng; đi giày kín, không bước vào giữa các hàng trụ.
Những điểm đứng đẹp nhất thường là chỗ đường cao hơn mặt ruộng: dốc cầu, đoạn đường đắp cao, đồi thấp ven chân núi. Không trèo lên mái nhà, bồn nước, trụ điện hay cột đèn của vườn để có góc cao. Một số nơi có điểm dừng chân, quán nước nhìn ra ruộng đèn; ngồi đó vừa an toàn vừa thoải mái hơn.
Giữ ý với nhà vườn
Ruộng thanh long là tài sản và là nơi làm việc của nhà vườn, nhiều vườn đang có trái, có hoa, có hệ thống điện đang chạy. Người đi xem cần nhớ vài điều:
- Không tự ý vào vườn khi chưa hỏi chủ; nhiều vườn có người canh đêm và sẽ không vui khi thấy người lạ.
- Không chạm vào bóng đèn, dây điện, ổ cắm; hệ thống đèn ở ruộng là điện lưới, chạm vào khi ướt rất nguy hiểm.
- Không hái hoa, hái trái, bẻ cành thanh long để chụp ảnh; mỗi bông hoa là một trái tương lai của nhà vườn.
- Không chiếu đèn pin mạnh, đèn xe vào sâu trong vườn lâu, có thể ảnh hưởng tới chu kỳ chiếu sáng mà nhà vườn đang canh.
- Không bay thiết bị chụp ảnh trên không thấp qua vườn khi chưa xin phép; tiếng ồn và ánh đèn làm người canh vườn lo ngại.
- Đậu xe không chắn đường nội đồng; ban đêm xe chở vật tư, xe đi tưới vẫn có thể ra vào.
Nếu muốn vào hẳn trong vườn để hiểu cách người ta thắp đèn, chụp cận hoa nở về đêm, hãy nhờ người quen giới thiệu hoặc hỏi các vườn có đón khách tham quan. Nhiều nhà vườn sẵn lòng kể chuyện nghề khi được hỏi tử tế vào ban ngày.
Chụp ảnh ruộng đèn bằng điện thoại và máy ảnh
Ruộng đèn là cảnh khó chụp vì tương phản mạnh: đèn rất sáng, xung quanh rất tối. Vài bước cơ bản giúp ảnh bớt nhoè, bớt cháy sáng:
- Đến sớm, chụp vào lúc trời còn xanh thẫm sau hoàng hôn để có chi tiết bầu trời và đường chân núi.
- Đặt điện thoại hoặc máy ảnh lên giá ba chân, lan can, nóc xe; tay cầm dễ rung khi chụp phơi sáng lâu.
- Dùng chế độ chụp đêm của điện thoại hoặc giảm độ phơi sáng để đèn không loá thành mảng trắng.
- Chọn khung có tiền cảnh: hàng trụ gần, con đường đất, bóng núi; đừng chỉ chụp một mảng đèn phẳng.
- Chụp vài kiểu đứng cao nhìn xuống để thấy được những ô ruộng sáng tối đan nhau.
- Giữ an toàn trước khi lo góc chụp: không đứng giữa đường, không lùi ra mép mương khi đang nhìn màn hình.
Ảnh đẹp nhất thường không phải ảnh chụp ở nơi đông người nhất mà là ở một khúc đường vắng có núi phía sau. Tà Cú ở Hàm Thuận Nam và các dải đồi phía bắc Hàm Thuận Bắc là phông nền quen thuộc của dân chụp ảnh trong vùng.
Đi xem ruộng đèn từ đâu, kết hợp với gì
Người ở Phan Thiết hay ở các khu nghỉ ven biển Thuận Quý, Tân Thành có thể đi xem ruộng đèn trong một buổi tối: ăn tối sớm, chạy vào quốc lộ 1 hoặc đường về Ma Lâm, rẽ vào một vài đường nội đồng, rồi về trước khi quá khuya. Quãng đường không xa, nhưng vì phải chạy đêm qua đường đông xe tải, nên có người lái quen đường là tốt nhất.
Có thể ghép với chuyến đi ban ngày: sáng lên núi Tà Cú, chiều xuống biển Kê Gà, tối trên đường về đi xuyên vùng Hàm Kiệm, Hàm Cường cũ để xem đèn. Hoặc đi vùng phía bắc: chiều ghé hồ sông Quao, tối quay về qua vùng Hàm Đức, Hàm Liêm cũ khi ruộng đã sáng.
Người làm việc dài ngày ở Hàm Thuận, như công nhân các nhà máy, kỹ sư công trình năng lượng, giáo viên mới về, thường nói lần đầu chạy xe đêm qua cánh đồng sáng đèn là kỷ niệm khó quên nhất. Nhưng cũng chính những người ấy nhắc: đó là ánh đèn của công việc, của những đêm nhà vườn thức canh điện, canh mưa, chứ không phải đèn lễ hội.
Mùa không có đèn thì xem gì
Ngoài mùa thắp đèn, ruộng thanh long vẫn có cái để xem. Mùa thanh long ra hoa chính vụ, khoảng những tháng ngày dài, hoa nở về đêm thành từng chùm trắng muốt trên đầu trụ, sáng ra thì khép lại. Đi sớm có thể thấy hoa còn nở. Mùa trái chín, ruộng điểm những chấm đỏ tía trên nền xanh, nhà vườn và thương lái tất bật thu hái, vận chuyển.
Ban ngày, các cơ sở thu mua, đóng gói ven quốc lộ chạy hết công suất vào mùa trái: xe tải xếp hàng, người làm lựa trái, rửa, dán tem, đóng thùng. Đây là một phần đời sống kinh tế của vùng, có thể nhìn từ ngoài; muốn vào xem thì phải xin phép vì cơ sở đóng gói có yêu cầu vệ sinh riêng.
Vì vậy, nếu tới Hàm Thuận mà không trúng mùa đèn, đừng tiếc. Một buổi sáng sớm đi dọc đường nội đồng ngắm hoa, hay một buổi chiều xem người ta hái trái, cũng cho thấy rõ vì sao vùng đất này được gắn với cây thanh long như một cái tên.
Câu hỏi thường gặp
Tháng mấy ruộng thanh long Hàm Thuận thắp đèn nhiều nhất?
Thường là những tháng ngày ngắn, khoảng cuối năm dương lịch tới đầu năm sau, vì đèn dùng để bù độ dài ngày cho cây ra hoa. Tuy vậy mỗi nhà vườn chọn thời điểm khác nhau theo kế hoạch thu hoạch, giá cả và giá điện, nên nên hỏi người trong vùng trước khi đi.
Ngắm ruộng đèn thanh long ở đâu gần Phan Thiết nhất?
Ruộng thanh long nằm ngay quanh Phan Thiết, ở các xã cũ của Hàm Thuận Nam phía nam và Hàm Thuận Bắc phía bắc. Đi theo quốc lộ 1 về phía nam hoặc theo đường về Ma Lâm là gặp. Nên rẽ vào đường nhánh để dừng, không đứng trên quốc lộ.
Có được vào trong vườn thanh long ban đêm không?
Chỉ nên vào khi được chủ vườn cho phép. Ruộng có hệ thống điện, dây dẫn, có người canh đêm, và ban đêm có thể có rắn, côn trùng. Nhiều nhà vườn sẵn lòng đón khách tham quan vào ban ngày; muốn vào ban đêm thì nhờ người quen giới thiệu trước.
Ánh đèn trên ruộng thanh long có ảnh hưởng gì tới người đi đường không?
Ánh đèn mạnh hai bên đường có thể làm loá mắt người lái xe, khó nhìn thấy người đi bộ, xe dừng bên lề. Vì vậy càng không nên dừng xe hay đứng chụp ảnh trên quốc lộ. Lái xe qua vùng ruộng đèn nên giảm tốc và giữ khoảng cách.
Chụp ảnh ruộng đèn bằng điện thoại có được không?
Được, nhất là với điện thoại có chế độ chụp đêm. Đặt máy lên chỗ cố định cho khỏi rung, giảm độ sáng để đèn không cháy trắng và chụp vào lúc trời vừa tắt nắng để còn thấy màu trời. Ảnh có tiền cảnh như hàng trụ, con đường sẽ có chiều sâu hơn.
Không trúng mùa đèn thì có nên đi xem ruộng thanh long không?
Có. Mùa hoa chính vụ có thể ngắm hoa nở về đêm và sáng sớm; mùa trái chín thì ruộng điểm màu đỏ và có cảnh thu hái, đóng gói. Ban ngày cũng là lúc dễ xin vào vườn hỏi chuyện nghề hơn ban đêm.