Quốc lộ 1 đi qua cả hai nửa vùng Hàm Thuận. Ở phía bắc Phan Thiết, quốc lộ chạy qua vùng Phú Long, Hàm Thắng cũ (nay là phường Hàm Thắng) rồi ra hướng Bắc Bình. Ở phía nam, quốc lộ chạy qua vùng Hàm Kiệm, Hàm Minh và thị trấn Thuận Nam cũ dưới chân núi Tà Cú, rồi đi tiếp về hướng Hàm Tân và Đồng Nai.
Từ khi có cao tốc, xe đường dài bớt đi, nhưng quốc lộ 1 vẫn là con đường sống của vùng: chợ, trường, trạm y tế, cơ sở thu mua thanh long, cây xăng, quán ăn, tiệm sửa xe đều dọc hai bên. Đây là chỗ xe tải, xe khách, xe máy chở sọt, xe đạp học sinh và người đi bộ dùng chung một mặt đường.
Bài này đi dọc hai đoạn quốc lộ, chỉ ra nhịp sinh hoạt hai bên đường, những chỗ người địa phương dặn nhau đi chậm, và cách dùng quốc lộ cho đúng việc.
Đoạn phía bắc: Phú Long, Hàm Thắng, sát Phan Thiết
Đoạn quốc lộ 1 phía bắc Phan Thiết đi qua vùng đất lớn lên nhờ chính con đường này. Thị trấn Phú Long cũ hình thành như một dãy phố hai bên quốc lộ, gần thành phố đến mức nhiều người làm việc ở Phan Thiết mà ở Phú Long, Hàm Thắng. Sau sáp nhập, thị trấn Phú Long và xã Hàm Thắng cũ thành phường Hàm Thắng, nên đoạn này mang dáng dấp đô thị ven: nhà phố, cửa hàng vật liệu xây dựng, tiệm sửa xe, quán ăn sáng, xen những khu dân cư mới.
Đặc trưng của đoạn này là mật độ người và xe qua lại hai bên đường cao. Chợ Phú Long họp từ sáng sớm, học sinh đạp xe ra vào các trường, xe máy rẽ trái vào hẻm nhỏ liên tục. Người từ phía bắc chạy về thường quen tốc độ đường trống ở Bắc Bình, tới đây phải giảm hẳn.
Đi tiếp lên phía bắc, quốc lộ thưa nhà dần, hai bên là ruộng, vườn thanh long và đất trống, trước khi sang vùng Bắc Bình. Đoạn trống này về đêm ít đèn đường, có gió ngang mạnh vào mùa khô, xe máy đi một mình nên mang áo phản quang hoặc bật đèn đầy đủ.
Đoạn phía nam: Hàm Kiệm, Hàm Minh, Thuận Nam và núi Tà Cú
Rời vùng ven Phan Thiết theo hướng nam, quốc lộ 1 đi vào vùng lõi thanh long của Bình Thuận cũ. Hai bên đường là những ruộng trụ bê tông thẳng hàng, mùa thu hoạch lủ khủ sọt nhựa đỏ ở các cơ sở thu mua. Vùng Hàm Kiệm cũ (nay là xã Hàm Kiệm, gồm cả Hàm Cường và Mương Mán cũ) có khu công nghiệp Hàm Kiệm và nhiều cơ sở đóng gói, nên giờ tan ca có đông công nhân ra về bằng xe máy.
Tới vùng Hàm Minh và thị trấn Thuận Nam cũ (nay gộp thành xã Hàm Thuận Nam), quốc lộ đi qua trung tâm hành chính cũ của huyện, có chợ, trường, các cơ quan và dãy phố buôn bán. Khối núi Tà Cú hiện lên ở phía biển, là cột mốc để người đi đường biết mình đã vào Hàm Thuận Nam. Khu vực chân núi có ga cáp treo và lối leo bộ lên chùa Núi Tà Cú, nên những ngày rằm, lễ, cuối tuần, xe khách và xe du lịch tấp vào đông, có lúc dừng đỗ lấn ra mép đường.
Qua khỏi vùng Thuận Nam, quốc lộ tiếp tục về hướng Hàm Tân cũ rồi vào Đồng Nai. Đoạn này trước kia là tuyến xe khách TP.HCM – miền Trung chạy dày đặc; nay vẫn có xe khách, xe tải chạy nhưng thưa hơn khi nhiều xe chuyển lên cao tốc.
Những chỗ người địa phương dặn nhau đi chậm
Đoạn qua chợ và trường học. Chợ Phú Long, các chợ ở Thuận Nam cũ và chợ các xã sát quốc lộ họp từ tinh mơ. Người mua bán đỗ xe sát lề, sang đường bất chợt. Giờ vào học và tan trường, học sinh đi thành tốp. Ở những đoạn này, coi tốc độ trên biển là mức tối đa chứ không phải mức nên chạy.
Cổng các cơ sở thu mua thanh long. Mùa thu hoạch, xe máy chở chồng sọt cao quá đầu, xe ba gác, xe tải nhỏ ra vào cổng liên tục, nhiều khi rẽ ngang mà không xi nhan kịp. Nước rửa trái, lá vụn, trái hỏng đôi khi rơi xuống mặt đường làm trơn.
Ngã ba, ngã tư rẽ vào đường liên xã. Các ngã ba từ quốc lộ rẽ xuống biển, lên vùng trung du hay vào khu dân cư thường có xe máy chờ rẽ trái giữa đường. Xe từ đường nhỏ ra cũng hay chủ quan. Giảm tốc, quan sát kỹ khi đến gần.
Khu vực chân núi Tà Cú ngày lễ. Xe khách, xe du lịch dừng đỗ, khách băng qua đường, hàng rong bày bán. Người lái đi ngang nên chậm và nhường người đi bộ.
Đoạn trống ban đêm. Giữa các khu dân cư có những đoạn tối, có gia súc đi lạc, xe công nông không đèn. Đèn ruộng thanh long ở hai bên có thể gây chói.
Dọc quốc lộ có gì: dịch vụ cho người đi đường
Đi quốc lộ 1 qua Hàm Thuận, bạn sẽ thấy những loại dịch vụ quen thuộc của một trục đường sống. Danh sách để bạn biết tìm gì, không phải lời giới thiệu cơ sở nào:
- Sạp thanh long ven đường: bày thùng, sọt bán cho khách đi đường, nhất là đoạn qua Hàm Kiệm, Hàm Minh, Thuận Nam. Bạn chọn trái theo mắt mình, hỏi rõ loại ruột trắng hay ruột đỏ.
- Quán ăn sáng, quán cơm: tập trung quanh chợ, ngã ba, khu trung tâm cũ; mở sớm phục vụ người đi làm và tài xế.
- Cây xăng, tiệm vá lốp, sửa xe: khá dày dọc quốc lộ; ở đoạn trống thì thưa, nên đổ xăng trước khi đi đêm.
- Cửa hàng vật tư nông nghiệp: phân bón, trụ, đèn, ống tưới cho vườn thanh long, nhiều nhất ở vùng Hàm Thuận Nam cũ.
- Điểm đón xe khách: xe khách chạy quốc lộ thường đón trả khách ở các điểm quen như ngã ba, trước chợ; hỏi người bán hàng gần đó.
Muốn mua thanh long mang đi xa, nhờ người bán đóng thùng có lỗ thoáng, lót giấy, không xếp quá chặt; trái hơi chưa chín tới sẽ chịu đường dài hơn trái chín mọng.
Người đi xe máy trên quốc lộ: tự bảo vệ mình
Phần lớn người dân Hàm Thuận đi lại bằng xe máy, và quốc lộ 1 là chỗ họ phải chia đường với xe tải, xe khách. Những thói quen nhỏ có thể quyết định an toàn: đi sát phần đường bên phải dành cho xe thô sơ và xe máy nếu có vạch phân làn, không lạng lách giữa hai làn ô tô, không chạy song song nói chuyện, đội mũ bảo hiểm cài quai kể cả quãng ngắn ra chợ.
Khi rẽ trái từ quốc lộ vào đường nhỏ, đây là động tác rủi ro nhất với xe máy. Nên xi nhan sớm, giảm tốc, quan sát gương và ngoái lại phía sau trước khi chuyển hướng; nếu xe phía sau dày, có thể tấp lề phải, chờ vắng rồi băng ngang. Chở sọt thanh long hay hàng cồng kềnh thì buộc chắc, không để hàng che đèn và biển số, không chở quá rộng hai bên.
Trời nắng gắt ban trưa và gió mạnh ban chiều mùa khô làm người lái mau mệt. Áo chống nắng, găng tay, khẩu trang, kính giúp đi đường dài đỡ mất sức. Ban đêm, đèn pha xe tải chiếu ngược và đèn ruộng thanh long làm chói, nên đi chậm hơn ban ngày.
Quốc lộ 1 theo giờ trong ngày ở vùng Hàm Thuận
Nhịp xe trên quốc lộ thay đổi theo sinh hoạt của người dân hai bên đường. Bảng mô tả xu hướng chung, mỗi đoạn và mỗi mùa sẽ khác:
| Khung giờ | Tình hình thường gặp | Lưu ý |
|---|---|---|
| Tinh mơ – sáng sớm | Chợ họp, xe chở hàng ra chợ, xe thanh long đi giao | Nhiều xe máy chở nặng, người sang đường quanh chợ |
| Giờ vào học, vào ca | Học sinh, công nhân, người đi làm Phan Thiết | Đông ở đoạn sát thành phố và quanh khu công nghiệp |
| Giữa trưa | Thưa hơn nhưng nắng gắt | Người lái mệt, mặt đường nóng |
| Chiều muộn | Tan học, tan ca, xe hàng về | Đông ở cửa ngõ Phan Thiết và các ngã ba |
| Ban đêm | Xe tải, xe khách; đoạn trống ít đèn | Chói đèn, gia súc, xe không đèn |
Mùa thu hoạch thanh long rộ và những tuần trước Tết, xe tải, xe gom hàng chạy nhiều hơn hẳn, kể cả ban đêm.
Khi gặp tai nạn hay sự cố trên quốc lộ
Gặp va chạm, việc đầu tiên là bảo đảm an toàn cho mình và người khác: bật đèn khẩn cấp, đặt vật cảnh báo, đưa người ra khỏi lòng đường nếu di chuyển được. Gọi cấp cứu khi có người bị thương, gọi công an khi có thiệt hại cần giải quyết. Không tự ý di chuyển người bị thương nặng nếu không cần thiết, trừ khi có nguy cơ cháy nổ hay bị xe khác đâm vào.
Người dân hai bên quốc lộ ở Hàm Thuận thường nhanh chân giúp đỡ, nhưng cũng có lúc đông người tụ tập làm cản trở xe cấp cứu. Nếu bạn dừng lại giúp, đậu xe gọn vào lề, tránh đứng giữa đường. Ghi lại hình ảnh hiện trường bằng điện thoại khi an toàn, phục vụ việc giải quyết sau đó.
Với các hư hỏng mặt đường, ổ gà, nắp cống mất, đèn tín hiệu hỏng, người dân có thể phản ánh với chính quyền xã, phường nơi mình ở để được chuyển tới cơ quan quản lý tuyến.
Quốc lộ 1 mùa thanh long và những tuần trước Tết
Có hai thời điểm quốc lộ 1 qua vùng Hàm Thuận Nam đổi nhịp rõ rệt. Thứ nhất là các đợt thu hoạch rộ thanh long, cả chính vụ lẫn vụ đèn: từ sáng sớm tới tối, xe máy chở chồng sọt từ vườn ra cơ sở thu mua, xe tải nhỏ gom hàng chạy qua lại, xe tải lớn chờ ăn hàng đậu dọc lề. Đoạn qua Hàm Kiệm, Hàm Minh, Thuận Nam vì thế lúc nào cũng có xe ra vào ngang đường.
Thứ hai là những tuần trước Tết. Thanh long Tết được chăm để chín đúng dịp, thương lái các nơi về mua, cơ sở đóng gói làm cả đêm. Cùng lúc ấy, người đi làm xa về quê, xe khách tăng chuyến, chợ Tết họp đông, có nơi họp cả tối. Mặt đường quốc lộ lúc này chật hơn hẳn mọi tháng trong năm.
Nếu bạn phải đi qua vùng này đúng những dịp ấy, nên tính dư thời gian, tránh vượt ẩu khi xe tải đang tấp vào cổng thu mua, và chú ý mặt đường ướt do nước rửa trái hay vỏ, lá rơi. Người chạy xe máy chở hàng nặng nên đi chậm ở làn bên phải, bật đèn cả ban ngày khi trời mù bụi.
Câu hỏi thường gặp
Quốc lộ 1 qua phường Hàm Thắng khác gì đoạn qua Hàm Thuận Nam?
Đoạn qua phường Hàm Thắng (Phú Long, Hàm Thắng cũ) sát Phan Thiết, mang dáng đô thị ven với nhà phố, cửa hàng, khu dân cư mới, xe rẽ vào hẻm liên tục. Đoạn qua Hàm Kiệm, Hàm Minh, Thuận Nam là vùng thanh long, nhiều cơ sở thu mua và xe chở nông sản, có khu chân núi Tà Cú đông khách ngày lễ.
Có cao tốc rồi thì quốc lộ 1 qua Hàm Thuận còn đông không?
Xe đường dài, nhất là container, phần lớn đã chuyển lên cao tốc, nên quốc lộ bớt căng. Nhưng xe địa phương, xe chở nông sản, xe khách đón dọc đường và sinh hoạt hai bên đường vẫn dày, nhất là đoạn sát Phan Thiết, quanh chợ và mùa thu hoạch thanh long.
Muốn mua thanh long ven quốc lộ thì nên dừng ở đâu?
Chọn sạp có chỗ tấp xe vào hẳn bên trong lề, không dừng giữa làn hay đỗ chắn đầu ngã ba. Sạp ven đường có nhiều ở đoạn qua Hàm Kiệm, Hàm Minh, Thuận Nam. Bài này không giới thiệu sạp cụ thể nào; bạn tự chọn trái và hỏi rõ loại trước khi mua.
Đi xe máy từ Hàm Thuận lên TP.HCM theo quốc lộ 1 có ổn không?
Đi được, nhiều người vẫn đi, nhưng đường dài và chung với xe tải, nên cần xe tốt, nghỉ giữa chặng, tránh chạy đêm khuya và nắng gắt giữa trưa. Nếu không quen đường dài, có thể gửi xe theo tàu hoả ở ga có nhận gửi xe rồi đi tàu, hoặc đi xe khách.
Chỗ nào trên quốc lộ 1 ở Hàm Thuận hay kẹt xe?
Đông nhất là cửa ngõ vào Phan Thiết ở cả hai đầu, nhất là sáng sớm, chiều tối và dịp lễ, Tết. Khu vực chân núi Tà Cú ngày rằm, lễ cũng hay ùn vì xe dừng đỗ. Quanh chợ Phú Long, chợ ở Thuận Nam cũ và các chợ xã sát quốc lộ thì đông vào giờ chợ sáng.
Thấy ổ gà, đèn tín hiệu hỏng trên quốc lộ thì báo ai?
Có thể phản ánh với chính quyền xã, phường nơi đoạn đường đi qua để được chuyển tới đơn vị quản lý tuyến, hoặc qua các kênh tiếp nhận phản ánh của tỉnh. Khi báo, ghi rõ địa danh gần nhất như tên chợ, trường, ngã ba và chụp ảnh nếu an toàn.