Trên đất liền, gió ở vùng Hàm Thuận nhìn chung yếu và kém đều hơn vùng Tuy Phong, Bắc Bình phía bắc, nơi tập trung phần lớn điện gió trên bờ của Bình Thuận cũ. Điều làm Hàm Thuận được nhắc tới nhiều trong chuyện điện gió là vùng biển ngoài khơi phía nam, quanh mũi Kê Gà, được nhiều nghiên cứu và nhà đầu tư xem là có tiềm năng điện gió ngoài khơi lớn. Tuy vậy, tới nay điện gió ngoài khơi ở đây vẫn ở giai đoạn đề xuất, khảo sát, chưa có nhà máy vận hành.
Bài giải thích vì sao gió chỗ này mạnh chỗ kia yếu, điện gió trên bờ và ngoài khơi khác nhau thế nào, quy hoạch điện quốc gia nói gì về điện gió ngoài khơi, và những điều người dân ven biển Thuận Quý, Tân Thành, Kê Gà nên biết khi nghe tin về dự án.
Trang không nêu tên dự án cụ thể khi chưa có quyết định chính thức và không dự báo thời điểm xây dựng.
Gió ở Hàm Thuận đến từ đâu
Vùng duyên hải Nam Trung Bộ chịu hai mùa gió chính. Từ khoảng tháng 11 đến tháng 4 năm sau là gió mùa đông bắc, thổi từ biển vào đất liền theo hướng đông bắc; đây là mùa gió mạnh nhất, cũng là mùa khô, biển động. Từ khoảng tháng 5 đến tháng 10 là gió mùa tây nam, mang mưa tới, thường yếu hơn ở vùng ven biển này. Người làng biển Thuận Quý, Tân Thành quen gọi mùa gió chướng là thời gian ghe nhỏ khó ra khơi.
Sức gió không giống nhau giữa các vùng. Vùng Tuy Phong, Bắc Bình phía bắc nằm ở chỗ địa hình và đường bờ biển làm gió được tăng tốc, cộng với khí hậu khô hạn, nên có tốc độ gió trung bình cao và ổn định hơn, phù hợp xây trang trại gió trên bờ. Vùng Hàm Thuận lùi sâu hơn về phía nam, phía sau có núi Tà Cú và nhiều đồi, nên gió trên đất liền nhìn chung yếu và bị địa hình làm nhiễu, ít hấp dẫn cho điện gió trên bờ quy mô lớn.
Ngoài khơi thì khác. Trên mặt biển không có vật cản, gió thổi mạnh và đều hơn trên bờ. Thềm lục địa ngoài khơi Bình Thuận cũ tương đối nông trên một vùng rộng, thuận lợi để đặt móng tua bin cố định. Hai yếu tố này là lý do vùng biển phía nam Bình Thuận cũ, trong đó có ngoài khơi Kê Gà, thường xuất hiện trong các bản đồ tiềm năng điện gió ngoài khơi của Việt Nam.
Điện gió trên bờ, gần bờ và ngoài khơi khác nhau thế nào
Ba loại điện gió dưới đây được nhắc trong các văn bản quy hoạch ở Việt Nam. Ranh giới giữa gần bờ và ngoài khơi trong thực tế được định nghĩa theo khoảng cách và độ sâu trong văn bản pháp lý; bảng chỉ so sánh đặc điểm chung.
| Loại | Đặt ở đâu | Ưu điểm | Khó khăn |
|---|---|---|---|
| Trên bờ | Đồi, cánh đồng, đất cát ven biển | Chi phí thấp hơn, xây nhanh hơn, dễ bảo trì | Cần đất rộng, gió yếu hơn, ảnh hưởng dân cư gần đó |
| Gần bờ | Bãi triều, vùng nước nông sát bờ | Gió khá hơn trên bờ, đấu nối gần | Ảnh hưởng nuôi trồng, đánh bắt ven bờ, cảnh quan |
| Ngoài khơi | Biển xa bờ hàng chục km | Gió mạnh, đều, tua bin rất lớn, công suất cao | Vốn rất lớn, cần cảng chuyên dụng, cáp ngầm, quy định về biển chặt chẽ |
Ở Hàm Thuận, câu chuyện chủ yếu xoay quanh loại thứ ba. Điện gió trên bờ quy mô lớn ít phù hợp vì gió yếu và đất đã dùng nhiều cho thanh long, dân cư, du lịch.
Quy hoạch điện quốc gia nói gì về điện gió ngoài khơi
Quy hoạch phát triển điện lực quốc gia giai đoạn 2021–2030, tầm nhìn 2050, thường gọi là Quy hoạch điện VIII, được phê duyệt năm 2023 và sau đó được điều chỉnh, lần đầu tiên đưa điện gió ngoài khơi vào như một nguồn điện có mục tiêu công suất cụ thể. Các vùng biển Bắc Bộ, Nam Trung Bộ và Nam Bộ được nhắc tới là khu vực có tiềm năng, trong đó vùng biển Nam Trung Bộ gồm khu vực ngoài khơi Ninh Thuận, Bình Thuận cũ.
Để một dự án điện gió ngoài khơi thành hiện thực cần nhiều lớp văn bản: quy hoạch không gian biển quốc gia, quy định về việc giao khu vực biển để khảo sát và xây dựng, cơ chế chọn nhà đầu tư, cơ chế giá điện, quy hoạch lưới truyền tải đưa điện vào bờ. Luật Điện lực sửa đổi năm 2024 đã có một chương riêng cho điện gió ngoài khơi, nhưng nhiều nội dung vẫn cần văn bản hướng dẫn và thực tế triển khai.
Trong nhiều năm, đã có các nhà đầu tư trong và ngoài nước đề xuất dự án điện gió ngoài khơi ở vùng biển Bình Thuận cũ, có đề xuất được nhắc gắn với khu vực ngoài khơi Kê Gà và đã tiến hành một số hoạt động khảo sát gió, khảo sát đáy biển. Tuy vậy, đề xuất và khảo sát không đồng nghĩa với dự án đã được cấp phép xây dựng. Trang này không coi bất kỳ dự án nào là chắc chắn cho tới khi có quyết định chính thức.
Nếu điện gió ngoài khơi thành hiện thực, Hàm Thuận sẽ gặp gì
Cảng và hậu cần. Tua bin ngoài khơi có cánh dài hàng trăm mét, cần cảng có bãi lắp ráp rộng và luồng tàu sâu. Vùng nào có cảng phù hợp gần khu dự án sẽ có cơ hội về dịch vụ hậu cần, sửa chữa, tàu dịch vụ. Ven biển Hàm Thuận hiện chủ yếu là bãi ngang, cảng cá nhỏ, nên vai trò cụ thể còn phụ thuộc quy hoạch cảng của tỉnh.
Cáp ngầm và trạm vào bờ. Điện từ ngoài khơi phải đi bằng cáp ngầm vào một trạm biến áp trên bờ rồi nối vào lưới. Tuyến cáp và trạm vào bờ cần đất ven biển và hành lang an toàn, đụng tới quy hoạch du lịch, dân cư ven biển.
Nghề cá. Khu vực đặt tua bin và hành lang cáp sẽ có vùng hạn chế neo đậu, kéo lưới. Ngư dân Thuận Quý, Tân Thành, Kê Gà cần được tham vấn về ngư trường, mùa đánh bắt để giảm xung đột. Kinh nghiệm một số nước cho thấy chân móng tua bin có thể thành nơi cá tụ, nhưng điều này phụ thuộc thiết kế và quy định khai thác.
Việc làm và đào tạo. Giai đoạn xây dựng kéo dài nhiều năm, cần thợ hàn, kỹ thuật viên, thuyền viên tàu dịch vụ. Giai đoạn vận hành kéo dài vài chục năm, cần đội bảo trì có tay nghề. Người địa phương muốn tham gia sẽ cần đào tạo chuyên ngành, không chỉ lao động phổ thông.
Cảnh quan du lịch. Tua bin ở xa bờ hàng chục km thường chỉ thấy như những chấm nhỏ ở chân trời trong ngày quang. Mức ảnh hưởng tới cảnh quan nhìn từ hải đăng Kê Gà hay bãi biển phụ thuộc khoảng cách thực tế của dự án.
Điện gió trên bờ quanh Hàm Thuận: hiện trạng chung
Trên đất liền Bình Thuận cũ, điện gió phát triển sớm ở Tuy Phong, nơi có nhà máy điện gió thương mại đầu tiên của Việt Nam vận hành từ cuối những năm 2000, và trên đảo Phú Quý với hệ thống điện gió kết hợp diesel phục vụ đảo. Sau đó, cơ chế giá ưu đãi cho điện gió với mốc vận hành cuối năm 2021 kéo thêm nhiều dự án ở các huyện phía bắc tỉnh.
Ở vùng Hàm Thuận, điện gió trên bờ ít hơn hẳn so với điện mặt trời. Nếu bạn đi trên cao tốc qua Hàm Thuận Nam, Hàm Thuận Bắc, cảnh dễ thấy là các cánh đồng pin chứ không phải hàng tua bin. Có thể có những dự án điện gió quy mô nhỏ hoặc đang ở giai đoạn chuẩn bị trên địa bàn; trang chưa đối chiếu được thông tin chắc chắn nên không nêu tên.
Một hướng nhỏ hơn đôi khi được nhắc là tua bin gió cỡ nhỏ cho hộ gia đình, trang trại ở vùng ven biển. Với tốc độ gió trên bờ ở Hàm Thuận, hiệu quả của loại này thường thấp hơn điện mặt trời mái nhà trên cùng một đồng vốn, lại cần bảo trì phần quay; vì vậy nó ít phổ biến và chỉ nên cân nhắc khi đã đo gió thực tế tại chỗ.
Nếu sau này có dự án điện gió trên bờ được đề xuất gần khu dân cư ở Hàm Thuận, những vấn đề cần quan tâm cũng giống nơi khác: khoảng cách an toàn tới nhà ở, tiếng ồn, bóng nhấp nháy của cánh quạt lúc chiều, đường vận chuyển thiết bị siêu trường siêu trọng, và việc đền bù, thuê đất. Các nội dung này phải được nêu trong hồ sơ đánh giá tác động môi trường và tham vấn cộng đồng.
Lưới điện phải đi trước nguồn điện
Câu chuyện điện mặt trời giai đoạn 2019–2020 ở Ninh Thuận và Bình Thuận cũ là bài học trực tiếp cho điện gió ngoài khơi. Một dự án điện gió ngoài khơi có thể có công suất hàng trăm tới hàng nghìn MW, lớn hơn nhiều lần cả cụm thủy điện Hàm Thuận – Đa Mi. Đưa lượng điện đó vào bờ rồi chuyển về các trung tâm tiêu thụ cần đường dây siêu cao áp và trạm biến áp mới, vốn mất nhiều năm để xây.
Vì vậy, khi đọc thông tin về điện gió ngoài khơi, nên để ý xem quy hoạch lưới truyền tải tương ứng đã được tính chưa. Nếu nguồn đi trước lưới, kịch bản cắt giảm công suất có thể lặp lại ở quy mô lớn hơn. Các văn bản quy hoạch gần đây đã chú ý hơn tới việc đồng bộ nguồn và lưới, nhưng việc thực hiện trên thực tế còn phải chờ.
Đọc tin về dự án điện gió sao cho tỉnh táo
Tin về các dự án năng lượng lớn thường đi kèm những con số hàng tỷ đô la và hàng nghìn MW. Vài cách để phân biệt mức độ chắc chắn của thông tin:
- Phân biệt rõ "đề xuất", "khảo sát", "được bổ sung quy hoạch", "được chấp thuận chủ trương đầu tư" và "khởi công": mỗi bước cách nhau có khi nhiều năm, và không phải đề xuất nào cũng đi tới cuối.
- Ưu tiên nguồn chính thức: văn bản của cơ quan nhà nước, thông cáo của chủ đầu tư có tên, thông tin công bố tại xã khi tham vấn cộng đồng.
- Cảnh giác với lời mời góp vốn, mua đất "đón đầu dự án điện gió"; dự án chưa có quyết định thì giá trị đất chưa có cơ sở.
- Nếu là ngư dân, theo dõi các buổi tham vấn ngư trường và đề nghị được ghi nhận ý kiến bằng văn bản.
- Nếu là người làm du lịch, quan tâm tới vị trí trạm vào bờ và hành lang cáp hơn là tua bin ngoài khơi xa.
Câu hỏi thường gặp
Hàm Thuận có nhà máy điện gió nào đang chạy không?
Phần lớn điện gió trên bờ của Bình Thuận cũ nằm ở Tuy Phong, Bắc Bình và đảo Phú Quý. Ở vùng Hàm Thuận, điện mặt trời phổ biến hơn nhiều so với điện gió. Trang chưa đối chiếu được thông tin chắc chắn về nhà máy điện gió vận hành trên đất Hàm Thuận nên không nêu tên; muốn biết chính xác nên hỏi cơ quan quản lý năng lượng của tỉnh.
Vì sao gió ở Tuy Phong mạnh hơn ở Hàm Thuận?
Gió phụ thuộc vào địa hình, hướng bờ biển và khí hậu từng vùng. Tuy Phong nằm ở chỗ đường bờ biển và địa hình làm gió mùa đông bắc thổi mạnh và đều, khí hậu lại rất khô. Hàm Thuận lùi về phía nam, có núi Tà Cú và nhiều đồi phía sau, nên gió trên đất liền yếu và bị nhiễu hơn.
Điện gió ngoài khơi Kê Gà đã được xây chưa?
Theo thông tin trang có được, tới nay điện gió ngoài khơi ở vùng biển này mới ở giai đoạn đề xuất và khảo sát, chưa có nhà máy xây dựng hay vận hành. Việc triển khai phụ thuộc vào quy hoạch không gian biển, cơ chế giao khu vực biển, chọn nhà đầu tư và cơ chế giá. Nên theo dõi thông tin chính thức từ cơ quan nhà nước.
Tua bin ngoài khơi có làm ảnh hưởng tới nghề cá không?
Có thể có, vì khu vực đặt tua bin và hành lang cáp ngầm sẽ hạn chế một số hoạt động như neo đậu, kéo lưới đáy. Mức ảnh hưởng tuỳ vị trí, diện tích và quy định quản lý cụ thể. Ngư dân nên tham gia các buổi tham vấn để ngư trường quan trọng được tính đến khi chọn vị trí và thiết kế.
Có nên mua đất ven biển Hàm Thuận Nam để đón dự án điện gió?
Trang không đưa lời khuyên đầu tư. Cần lưu ý dự án điện gió ngoài khơi chủ yếu nằm trên biển, phần trên bờ chỉ là trạm biến áp, cảng hậu cần ở vị trí do quy hoạch quyết định. Mua đất dựa trên tin đồn dự án chưa có quyết định chính thức tiềm ẩn rủi ro lớn; nên kiểm tra quy hoạch tại cơ quan đất đai.
Điện gió và điện mặt trời có bổ sung cho nhau không?
Có ở một mức độ nhất định. Ở vùng này, gió mùa đông bắc mạnh vào mùa khô và thường thổi cả ban đêm, trong khi điện mặt trời chỉ có ban ngày. Kết hợp hai nguồn cùng với thủy điện có hồ chứa như Hàm Thuận – Đa Mi và hệ thống lưu trữ giúp nguồn điện của cả vùng ổn định hơn so với dựa vào một nguồn.