Du lịch ven biển ở Hàm Thuận tập trung ở dải bờ biển phía nam của Hàm Thuận Nam cũ, từ Thuận Quý qua Tân Thành, Tân Thuận tới mũi Kê Gà, nay chủ yếu thuộc xã Tân Thành mới, cộng với núi Tà Cú ở phía trong. Với kinh tế vùng, du lịch là ngành đang lớn nhanh nhất ở dải ven biển này: kéo theo khu nghỉ dưỡng, nhà nghỉ, homestay, quán hải sản, dịch vụ đưa đón, và làm thay đổi cả giá đất lẫn nghề nghiệp của làng biển.
Nhưng du lịch ở đây có tính mùa vụ rõ, phụ thuộc vào đường sá, vào thời tiết biển và vào việc các dự án lớn có triển khai đúng như quy hoạch hay không. Bài nhìn du lịch như một ngành: ai làm, làm gì, sống được tới đâu, rủi ro chỗ nào.
Bài không giới thiệu điểm tham quan (có ở mục điểm đến), không nêu tên khu nghỉ, không nêu giá phòng.
Từ làng chài sang làng du lịch
Hàng trăm năm, dải biển Thuận Quý, Tân Thành, Kê Gà sống bằng nghề biển: thuyền nhỏ đánh bắt gần bờ, câu mực, kéo lưới, làm mắm, phơi cá. Phía trong là đất cát trồng hoa màu, thanh long, chăn bò dê. Hải đăng Kê Gà và chùa núi Tà Cú là hai điểm đến từ lâu đã có khách, nhưng chủ yếu là khách hành hương, khách tham quan đi về trong ngày từ Phan Thiết.
Thay đổi lớn đến khi Mũi Né phía bắc Phan Thiết đã chật, nhà đầu tư tìm xuống phía nam, nơi bờ biển còn hoang sơ, đất còn rộng. Tuyến đường ven biển từ Phan Thiết xuống Kê Gà được mở và nâng cấp, nối các làng biển với thành phố nhanh hơn. Rồi cao tốc Dầu Giây – Phan Thiết hoàn thành năm 2023 kéo thời gian từ TP.HCM xuống còn vài giờ, biến dải biển Hàm Thuận Nam thành điểm nghỉ cuối tuần trong tầm với của hàng triệu người.
Kết quả là hai lớp du lịch cùng tồn tại. Lớp thứ nhất là các dự án khu nghỉ dưỡng, khu du lịch quy mô lớn trên đất được giao, thuê dài hạn. Lớp thứ hai là du lịch của người dân: nhà nghỉ nhỏ, homestay, quán hải sản, dịch vụ chở khách, bán đặc sản. Hai lớp này cần nhau nhưng cũng cạnh tranh về đất, về bãi biển và về khách.
Các loại việc làm du lịch ở dải biển Hàm Thuận Nam
Bảng mô tả các nhóm việc làm du lịch phổ biến và đặc điểm của chúng. Mức thu nhập thay đổi rất nhiều theo mùa và theo nơi làm, nên bảng không nêu con số.
| Nhóm việc | Ai thường làm | Đặc điểm |
|---|---|---|
| Nhân viên khu nghỉ dưỡng, khách sạn | Người trẻ địa phương, người từ nơi khác đến | Có hợp đồng, bảo hiểm, cần học nghề, ngoại ngữ |
| Chủ nhà nghỉ, homestay | Hộ có đất, nhà ven biển hoặc ven đường | Tự chủ, đầu tư vốn, thu nhập theo mùa |
| Quán ăn hải sản, quán cà phê | Hộ làng biển, người có kinh nghiệm buôn bán | Gắn với nguồn hải sản tại chỗ, đông vào cuối tuần, lễ |
| Dịch vụ đưa đón, cho thuê xe | Người có xe, biết đường | Phụ thuộc lượng khách tự túc |
| Bán đặc sản, quà quê | Phụ nữ làng biển, hộ trồng thanh long | Bán mắm, khô, thanh long, bánh quê theo mùa khách |
| Lao động thời vụ | Học sinh, sinh viên, người làm nông lúc nông nhàn | Phục vụ, dọn phòng, bếp vào mùa cao điểm |
Điểm đáng chú ý là nhiều hộ không bỏ hẳn nghề cũ: đi biển, làm vườn vẫn tiếp tục, du lịch là nguồn thu thêm. Cách đa dạng này giúp gia đình chống đỡ được những tháng vắng khách.
Nhịp mùa vụ của du lịch biển phía nam Phan Thiết
Khách tới dải biển Hàm Thuận Nam đông nhất vào dịp hè khi học sinh nghỉ học, dịp Tết Nguyên đán, các kỳ nghỉ lễ dài ngày và các cuối tuần quanh năm. Khách hành hương chùa núi Tà Cú đông vào tháng Giêng âm lịch và các ngày rằm lớn. Những tháng giữa mùa mưa, biển có lúc động, trời mưa chiều, lượng khách giảm rõ, nhất là ngày thường trong tuần.
Gió mùa đông bắc từ khoảng tháng 11 đến tháng 4 làm biển ở một số đoạn có sóng lớn, ảnh hưởng tới tắm biển và các hoạt động trên nước, nhưng đó lại là mùa khô, nắng đẹp, hợp với tham quan, chụp ảnh, nghỉ dưỡng. Mỗi đoạn bờ biển có hướng gió, hướng sóng khác nhau nên trải nghiệm cũng khác; người làm du lịch lâu năm trong vùng hiểu rất rõ điều này để tư vấn cho khách.
Mùa vụ rõ rệt nghĩa là dòng tiền không đều. Nhà nghỉ, quán ăn có thể kín khách vài tuần rồi vắng hoe nhiều tuần. Người kinh doanh nhỏ cần tính chi phí cố định như tiền vay, tiền điện, lương nhân viên cho cả những tháng thấp điểm, không chỉ nhìn vào doanh thu những ngày cao điểm.
Khách đến từ đâu và tiêu tiền vào đâu
Phần lớn khách tới dải biển Hàm Thuận Nam là khách nội địa: gia đình, nhóm bạn, công ty đi nghỉ từ TP.HCM, Đồng Nai, Bình Dương cũ, một phần từ Tây Nguyên xuống và từ các tỉnh miền Tây lên. Khách quốc tế có nhưng ít hơn Mũi Né, chủ yếu ở các khu nghỉ dưỡng lớn hoặc khách tự túc đi xe máy dọc đường ven biển. Khách hành hương Tà Cú là một dòng riêng, đi theo đoàn, theo ngày lễ.
Mỗi nhóm khách tiêu tiền theo cách khác. Khách ở khu nghỉ dưỡng chi phần lớn trong khu, ít ra ngoài; tiền chảy về địa phương chủ yếu qua lương nhân viên người địa phương và hàng hoá khu nghỉ mua tại chỗ. Khách tự túc, khách ở nhà nghỉ, homestay thì ăn ở quán làng, mua hải sản ở chợ, thuê xe, mua thanh long, mắm, khô làm quà; tiền đi thẳng vào túi hộ dân. Khách hành hương thường đi trong ngày, chi cho ăn uống, gửi xe, đồ lưu niệm quanh chân núi.
Hiểu dòng tiền như vậy giúp người dân địa phương chọn chỗ đứng: phục vụ khách tự túc và khách gia đình bằng dịch vụ nhỏ, sạch, đúng giá; hoặc tìm việc trong khu nghỉ dưỡng và cung cấp hàng hoá, thực phẩm cho các khu này. Cả hai hướng đều cần chất lượng ổn định và giữ chữ tín.
Du lịch thay đổi đất và làng biển như thế nào
Giá đất ven biển tăng. Khi đường ven biển và cao tốc mở, đất ven biển và đất mặt đường ở Tân Thành, Thuận Quý, Kê Gà được giao dịch sôi động hơn. Một số hộ bán đất có tiền xây nhà, đầu tư; một số khác bán rồi mất tư liệu sản xuất. Trang không khuyên mua bán đất và không nêu giá.
Bãi biển và lối xuống biển. Khi nhiều đoạn bờ biển được giao cho dự án, người dân và ngư dân lo mất lối xuống biển, mất bãi đậu thuyền. Pháp luật về tài nguyên biển có quy định về hành lang bảo vệ bờ biển và việc bảo đảm quyền tiếp cận biển của người dân; việc thực hiện cụ thể cần giám sát ở từng nơi.
Dự án chậm triển khai. Ở vùng ven biển Bình Thuận cũ, có những dự án du lịch được giao đất từ lâu nhưng triển khai chậm hoặc dừng, để đất bỏ hoang nhiều năm. Điều này làm lãng phí đất và gây bức xúc ở địa phương; các đợt rà soát đã thu hồi một số dự án không triển khai.
Nghề biển chuyển dịch. Nhiều ngư dân trẻ chuyển sang làm du lịch, chở khách, phục vụ nhà hàng; nghề biển truyền thống ít người nối nghiệp hơn. Mặt khác, du lịch tạo đầu ra tại chỗ cho hải sản tươi, giúp ngư dân bán được giá tốt hơn cho quán ăn.
Rác và nước thải. Lượng khách tăng làm rác thải, nước thải tăng nhanh hơn khả năng thu gom ở vùng nông thôn ven biển. Giữ sạch bãi biển là điều kiện sống còn của ngành, cần cả chính quyền, doanh nghiệp và từng hộ kinh doanh cùng làm.
Hộ dân muốn làm homestay, nhà nghỉ nhỏ: các bước nên đi
Phần này nêu thứ tự công việc ở mức nguyên tắc. Quy định cụ thể về kinh doanh lưu trú, phòng cháy, an ninh trật tự có thể thay đổi; nên hỏi bộ phận một cửa của xã và cơ quan chuyên môn của tỉnh.
- Kiểm tra mục đích sử dụng đất và giấy phép xây dựng của căn nhà: nhà xây trên đất nông nghiệp hay xây không phép sẽ gặp vướng khi đăng ký kinh doanh.
- Đăng ký hộ kinh doanh hoặc doanh nghiệp theo quy định, ghi địa chỉ theo xã mới, tỉnh Lâm Đồng.
- Tìm hiểu và đáp ứng yêu cầu về phòng cháy chữa cháy, an ninh trật tự đối với cơ sở lưu trú; đăng ký với cơ quan công an theo quy định.
- Thực hiện thông báo lưu trú cho khách theo quy định hiện hành.
- Kê khai và nộp thuế theo hướng dẫn của cơ quan thuế; tính cả chi phí vận hành mùa thấp điểm khi lập kế hoạch tài chính.
- Giữ sạch khu vực quanh nhà, phân loại rác, xử lý nước thải đúng cách để không ảnh hưởng hàng xóm và bãi biển.
Điều gì quyết định tương lai du lịch ở đây
Yếu tố thứ nhất là hạ tầng. Đường ven biển, cấp nước sạch, xử lý nước thải, thu gom rác, điện ổn định là nền mà từng hộ kinh doanh không tự làm được. Vùng ven biển Hàm Thuận Nam khô hạn, nước ngọt là thách thức lớn khi lượng khách tăng; khu nghỉ dưỡng lớn và hộ kinh doanh nhỏ đều cần nguồn nước bền vững.
Yếu tố thứ hai là việc các dự án lớn có triển khai thật hay không. Một khu nghỉ dưỡng vận hành tạo ra hàng trăm việc làm và kéo khách cho cả vùng; một dự án treo nhiều năm chỉ để lại hàng rào và đất hoang. Người dân có thể theo dõi thông tin công khai về tiến độ dự án trên địa bàn xã mình.
Yếu tố thứ ba là giữ được cái riêng. Khách tới Kê Gà, Tân Thành, Thuận Quý phần nhiều vì muốn thấy một vùng biển còn nét làng chài, có hải đăng cổ, có núi Tà Cú, có cánh đồng thanh long sáng đèn ban đêm. Nếu phát triển khiến những điều đó biến mất, vùng này chỉ còn là một bãi biển giống mọi bãi biển khác, khó giữ khách quay lại. Kết nối du lịch với nông nghiệp như tham quan vườn thanh long, với nghề biển như xem chợ cá sớm là hướng nhiều địa phương đang thử.
Câu hỏi thường gặp
Du lịch ở Hàm Thuận khác du lịch Mũi Né thế nào?
Mũi Né thuộc Phan Thiết, phát triển du lịch sớm, có nhiều khu nghỉ và khách quốc tế ở dài ngày. Dải biển Hàm Thuận Nam phát triển muộn hơn, bờ biển còn nhiều đoạn hoang sơ, khách chủ yếu là gia đình đi cuối tuần từ TP.HCM, Đồng Nai và khách hành hương Tà Cú. Dịch vụ ở đây phần nhiều còn quy mô nhỏ, gắn với làng biển.
Mùa nào khách đến dải biển Hàm Thuận Nam đông nhất?
Khách đông nhất vào dịp hè, Tết Nguyên đán, các kỳ nghỉ lễ dài ngày và các cuối tuần. Khách hành hương núi Tà Cú đông vào tháng Giêng âm lịch và các ngày rằm lớn. Giữa mùa mưa, ngày thường trong tuần khách giảm rõ. Người làm du lịch cần lập kế hoạch tài chính cho cả những tháng vắng khách.
Xã Tân Thành mới gồm những xã cũ nào?
Theo bảng đối chiếu sáp nhập trang đã kiểm, xã Tân Thành mới gồm ba xã cũ Tân Thành, Tân Thuận và Thuận Quý của huyện Hàm Thuận Nam cũ. Đây là dải ven biển phía nam, nơi tập trung phần lớn hoạt động du lịch biển của vùng Hàm Thuận, kéo dài tới khu vực mũi Kê Gà.
Mở homestay ở Tân Thành, Thuận Quý cần những giấy tờ gì?
Thường cần đăng ký hộ kinh doanh hoặc doanh nghiệp, đáp ứng yêu cầu phòng cháy chữa cháy và an ninh trật tự đối với cơ sở lưu trú, thực hiện thông báo lưu trú cho khách và kê khai thuế. Căn nhà cũng cần đúng mục đích sử dụng đất và có giấy phép xây dựng phù hợp. Nên hỏi bộ phận một cửa của xã để biết quy định hiện hành.
Dự án du lịch làm người dân mất lối xuống biển thì phản ánh ở đâu?
Pháp luật về tài nguyên, môi trường biển có quy định về hành lang bảo vệ bờ biển và bảo đảm quyền tiếp cận biển của người dân. Nếu thấy lối xuống biển bị rào chắn, người dân có thể phản ánh tới chính quyền xã, kèm vị trí, hình ảnh cụ thể, để cơ quan có thẩm quyền xem xét theo quy định.
Du lịch có thay thế được nghề biển và thanh long không?
Khó thay thế hoàn toàn, và cũng không nên. Du lịch có tính mùa vụ, phụ thuộc đường sá, thời tiết và tình hình kinh tế chung. Nhiều hộ ven biển chọn kết hợp: vẫn đi biển, làm vườn, đồng thời kinh doanh dịch vụ cho khách. Kết nối du lịch với vườn thanh long, chợ cá, làng nghề còn giúp các nghề cũ có thêm đầu ra.